Wanneer rouw je mentale gezondheid onder druk zet

De maand Mei staat wereldwijd in het teken van Mental Health Awareness Month. Het is een periode waarin extra aandacht wordt gevraagd voor mentale gezondheid, bewustwording en het belang van tijdig hulp zoeken. Toch merk ik dat mentale gezondheid vaak pas onderwerp van gesprek wordt wanneer ons leven plotseling wordt geraakt door een ingrijpende gebeurtenis.

Dat overkwam ook mij.

Recent verloor ik onverwachts mijn broer. Op dat moment was ik niet alleen psycholoog, maar vooral een broer die geconfronteerd werd met een verlies dat moeilijk in woorden te vatten is. De dagen die volgden werden gekenmerkt door ongeloof, verdriet, frustratie en eindeloos veel 'waarom'-vragen. Het voelde alsof mijn hart in meerdere stukjes brak.

Als psycholoog weet ik dat rouw een normale reactie is op verlies. Toch merkte ik hoe gemakkelijk professionele kennis naar de achtergrond verdwijnt wanneer verdriet je persoonlijk raakt. Ik zag de impact van het verlies op mijn mentale gezondheid middels emotionele schommelingen, huilbuien en concentratieproblemen. Tegelijkertijd uitte het verdriet zich ook lichamelijk in de vorm van hoofdpijn, slapeloze nachten, vermoeidheid, spierpijn en een irritante loopbuik.

Deze ervaring herinnerde mij eraan dat mentale gezondheid veel meer omvat dan de afwezigheid van psychische klachten of stoornissen. Het gaat ook over hoe wij omgaan met de uitdagingen die het leven onvermijdelijk op ons pad brengt. Soms betekent mentaal gezond zijn niet dat je sterk blijft staan, maar dat je jezelf toestaat verdrietig te worden.

In mijn eigen rouwproces heb ik geleerd dat verdriet ruimte nodig heeft. Het bekende Five Stages of Grief-model van Elisabeth Kübler-Ross beschrijft reacties zoals ontkenning, boosheid, onderhandelen, verdriet en acceptatie. Hoewel ieder mens rouw anders beleeft, laat deze theorie zien dat verlies een proces is dat tijd vraagt. Er zijn dagen waarop het gemis draaglijk lijkt en dagen waarop het verdriet opnieuw onverwacht binnenkomt. Beide horen bij het proces. Mijn collega’s die werken in de klinische setting en traumatherapie aanbieden, weten hier genoeg van.

Wat ik vooral heb geleerd, is dat rouw niet moet worden weggecijferd of overhaast. We hoeven niet voortdurend sterk te zijn voor anderen. We hoeven ook niet te voldoen aan verwachtingen over hoe snel wij zouden moeten herstellen. Soms is de meest moedige keuze simpelweg erkennen dat je pijn hebt.

Het verlies van mijn broer heeft een leegte achtergelaten die altijd deel van mijn leven zal blijven. Tegelijkertijd heeft het mij bewuster gemaakt van wat werkelijk belangrijk is: liefde, verbondenheid, geloof, familie en dankbaarheid voor de tijd die wij met elkaar hebben gekregen. Juist daarin zie ik wat wij psychologen posttraumatische groei noemen: het vermogen om, ondanks pijn en verlies, nieuwe betekenis en persoonlijke groei te vinden te midden van traumatische/ingrijpende gebeurtenissen.

Daarnaast heeft deze ervaring mij opnieuw het belang van veerkracht laten zien. Veerkracht betekent niet dat je nooit breekt. Veerkracht betekent dat je manieren vindt om jezelf weer op te krikken nadat je obstakels hebt ervaren in het leven. Sociale steun, hechte familiebanden, spiritualiteit en professionele hulp kunnen daarin een belangrijke rol spelen. Soms vinden we kracht niet door alles alleen te dragen, maar juist door anderen toe te laten ons te ondersteunen.

Het thema van Mental Health Awareness Month dit jaar luidde: “More Good Days, Together” (bron: Mental Health America). Dat is een mooie herinnering dat mentale gezondheid geen individuele verantwoordelijkheid alleen is. Wij hebben elkaar nodig. Als familie, vrienden, collega's en gemeenschap kunnen wij bijdragen aan meer begrip, meer steun en meer ruimte voor gesprekken over verlies, verdriet en herstel.

Het overlijden van mijn broer heeft mij geleerd dat rouw geen teken van zwakte is, maar een uiting van liefde. En juist door die liefde toe te laten, geloof ik dat veerkracht langzaam weer kan groeien. Laten wij daarom niet alleen in mei, maar het hele jaar door aandacht blijven besteden aan onze mentale gezondheid — en aan die van elkaar.

Donovan Isselt, MSc.
Psycholoog