Column: De ‘nieuwe’ wereldkaart

Hans Breeveld

Het jaar was 1977. Tijdens het college Internationale Betrekkingen van dr. Peter Idenburg aan de Vrije Universiteit in Amsterdam vroeg hij onze aandacht voor de nieuwe wereldkaart. Hij voorzag toen al het afscheid van de Mercatorprojectie, die reeds decennialang in blessuretijd verkeerde. De scheepvaartkaart ‘van de wereld’ volgens de projectie van Mercator doet al eeuwen dienst als ‘gelegitimeerde wereldkaart’. Er was reeds decennialang kritiek op deze kaart vanwege het feit dat deze geen waarheidsgetrouw beeld geeft van de delen waarin de

wereld is opgedeeld.

Het is vanzelfsprekend dat wat bolvormig is, vervormingen zal vertonen indien het op een plat vlak wordt weergegeven. En we weten dat de aarde bolvormig is. Toen de Vlaming Geert Kremer (Mercator) in 1569 zijn zeevaartkaart produceerde, was dat niet anders. Maar ook bleek dat Kremer op zijn zeevaartkaart, die lange tijd als ‘gelegitimeerde’ wereldkaart gold, het werelddeel Europa als het middelpunt van de wereld had weergegeven.

Of dat bewust is gedaan of niet, laten wij terzijde. Wetenschappers verwijten hem echter dat hij voor het tekenen van het noordelijk halfrond twee derde van het blad waarop hij dat heeft vastgelegd, heeft gebruikt. Voor het zuidelijk halfrond, dat even groot is als het noordelijke, gebruikte hij het resterende derde deel van dat blad. In feite ‘perste’ hij de helft van de wereld op een derde van het blad waarop hij de zeevaartroutes van de hele wereld projecteerde.

Het gevolg

is dat de verschillende landen niet in hun relatieve grootte worden weergegeven. Zo schijnt Groenland, dat 2,1 miljoen km² groot is, aanzienlijk groter dan China, dat echter 9,5 miljoen km² telt (zonder Formosa) en dus ruim viermaal zo groot is als Groenland. Scandinavië, met 1,1 miljoen km², lijkt groter dan India, met zijn oppervlakte van 3,3 miljoen km².

Het directe gevolg is dat Europa, met een oppervlakte van 9,7 miljoen km², op de Mercatorprojectie groter schijnt dan Zuid-Amerika, dat 17,8 miljoen km² groot is. De voormalige Sovjet-Unie (SU) schijnt heel wat groter dan Afrika, dat 30 miljoen km² telt. In feite was de voormalige SU kleiner, namelijk 22,4 miljoen km².

Je hoeft geen cartograaf te zijn om te zien dat de evenaar bij de Mercatorprojectie niet door het midden van de wereld loopt, maar ergens flink onder het midden van de aardbol. Om precies te zijn: ongeveer op een derde van de bol, van onderaf bekeken. Kijk even naar het land Ecuador. Het land dankt zijn naam aan het feit dat de equator (de evenaar) – de denkbeeldige lijn die de wereld in twee gelijke helften verdeelt – door het noordelijk deel van het land loopt. Kijk waar het land ligt bij de Mercatorprojectie.

In 1974 slaagde de Duitse historicus dr. Arno Peters erin een kaart te ontwerpen die alle landen van de wereld, vooral de ontwikkelingslanden, ‘tot hun recht laat komen’. Belangrijk daarbij was dat de evenaar in het midden van de kaart loopt. Zo krijgen de landen van de Derde Wereld hun feitelijke centrale ligging. De kaart is oppervlaktegetrouw. Alle landen, werelddelen en zeeën worden in hun werkelijke grootteverhoudingen weergegeven.

Dit zijn duidelijke verbeteringen ten opzichte van die oude Mercatorprojectie. Togo mag gefeliciteerd worden met het indienen van het verzoek voor de introductie van de formeel nieuwe wereldkaart.

De 163 landen die hun stem daaraan gaven – waaronder ook Suriname – worden gefeliciteerd. Wat moeten wij ervan zeggen dat de VS-regering onder leiding van Donald Trump de enige regering op deze wereldbol is die tegen de nieuwe wereldkaart heeft gestemd? Tenminste heeft de VN afgerekend met een hebi van eeuwenlange westerse culturele overheersing.

Hans Breeveld