Onderzoek brengt betekenis van Banyabangi binnen Afro-Surinaams erfgoed verder in beeld

Het onderzoek “De laatste Banyabangi” van journalist en erfgoedspecialist Rosita Leeflang heeft nieuwe inzichten opgeleverd over de geschiedenis, functie en culturele betekenis van de Banyabangi. Tijdens een presentatie in het Nationaal Archief Suriname (NAS) bleek dat veel mensen nog weinig weten over dit bijzondere Afro-Surinaamse erfgoedobject.

De Banyabangi werd volgens het onderzoek niet alleen gebruikt bij spirituele ceremonies, maar speelde ook een rol bij de organisatie van een Du, een bijeenkomst die wordt omschreven als een gedramatiseerde vorm van een Banya-prey. Het object diende daarbij als ritueel altaar en als symbolische zitplaats voor vooroudergeesten.

Leeflang zei dat zij tijdens haar onderzoek geen andere Banyabangi’s bij families heeft aangetroffen. Er bestaat volgens haar een vermoeden dat de familie Esseboom mogelijk nog een exemplaar bezit, maar daarover bestaat geen zekerheid.

In het Koto Museum in Suriname staat een groot exemplaar opgesteld. Tijdens de presentatie in het Nationaal Archief was ook een kleinere

replica te zien, vervaardigd door Anthony Walker. De replica is gebaseerd op een Banyabangi die zich in een museum in Nederland bevindt. Een belangrijke bijdrage aan het onderzoek kwam van Christine van Russel-Henar, directeur van het Koto Museum.

Verkeerde naam in Nederlandse museumcollectie Het onderzoek begon in november 2024, toen Leeflang voor een college het Museon-Omniversum in Den Haag bezocht. Daar trof zij de Banyabangi aan tussen andere museumobjecten.

Volgens haar stond het object niet op de juiste plaats binnen de collectie en was ook de beschrijving niet correct. Op het informatiebord stond de naam “Kwakwabangi”, terwijl uit haar onderzoek naar voren kwam dat het om een Banyabangi gaat.

Met de onderzoeksresultaten ontstaat volgens Leeflang de mogelijkheid om het object beter te documenteren en op een passendere manier binnen de museumcollectie te presenteren.

De Banyabangi vervulde verschillende functies binnen de Afro-Surinaamse gemeenschap. Tijdens spirituele bijeenkomsten konden families offers of bijdragen

brengen om de voorouders te eren. Bij collectieve rituelen en Du-bijeenkomsten fungeerde het object als centraal altaar voor spirituele en culturele activiteiten.

Hoewel de Banyabangi soms als muzikaal-religieus object wordt omschreven, benadrukt Leeflang dat het niet is gemaakt om bespeeld te worden. Een bijzonder onderdeel van de Banyabangi zijn de lades. In een daarvan werd geld bewaard dat binnen de gemeenschap werd ingezameld voor de organisatie van een Du. Zulke bijeenkomsten brachten aanzienlijke kosten met zich mee, waardoor gezamenlijke bijdragen nodig waren.

Uit het onderzoek blijkt verder dat tijdens restauratiewerkzaamheden in Nederland verschillende houtsoorten zijn gebruikt. Om de geschiedenis van het object te reconstrueren, interviewde Leeflang verschillende personen en raadpleegde zij historische bronnen.

Met “De laatste Banyabangi” is volgens Leeflang een belangrijke stap gezet in het behoud, de documentatie en de verdere waardering van een uniek stuk Afro-Surinaams erfgoed.