'Iedereen hier is corrupt': Wat voedt het separatistische geweld in Balochistan?

Een beschadigd voertuig is te zien nabij de explosieplek na een aanval door vermoedelijke Baloch-separatisten in Quetta, Pakistan. (Foto: AFP) Nu bijna 200 mensen, waaronder 31 burgers, zijn omgekomen bij de laatste

escalatie van het regionale conflict, moet Pakistan zijn reactie heroverwegen.Terwijl het stof van weer een dodelijk conflict neerdaalt over de gehavende bergkammen van de Sulaiman- en Kirthar-gebergten in Balochistan, de grootste maar dunst bevolkte provincie van Pakistan, laait een explosieve mix van lang genegeerde grieven, een brute rebellie, proxy-oorlogen en geopolitieke spanningen opnieuw op.Bijna veertig uur lang woedde er een hevig gevecht in die bergkammen, in wat functionarissen een "wanhopige" golf van gecoördineerde separatistische aanvallen noemden op meer dan een dozijn locaties in de zuidwestelijke provincie Balochistan. De aanvallen werden opgeëist door het verboden Balochistan Liberation Army (BLA), dat al decennia strijdt voor een onafhankelijke staat.Bij de aanvallen kwamen bijna 200 mensen om het leven – 31 burgers, 17 leden van de veiligheidsdiensten en 145 BLA-strijders – waarvan meer dan 100 alleen al op zaterdag, aldus het Pakistaanse leger. Het was een van de grootste en meest brutale aanvallen die door Baloch-separatisten zijn uitgevoerd. Hun bewering dat ze 84 Pakistaanse leden van de veiligheidsdiensten hadden gedood, werd echter door de autoriteiten verworpen.In de provinciale hoofdstad Quetta, waar de littekens van het decenniaoude conflict zichtbaar zijn op de politieacademie, de rechtbanken en de bazaars, is de officiële boodschap opnieuw die van onwrikbare controle."Onze veiligheidstroepen, ons personeel en onze officieren hebben dapper gevochten," zei minister van Informatie Attaullah Tarar, die de BLA-aanvallen omschreef als "de laatste stuiptrekking van een in het nauw gedreven vijand".Dit verhaal van dominantie wordt echter genuanceerd door het ontnuchterende dodental: meer dan een dozijn leden van de veiligheidsdiensten gedood en burgergezinnen in de vuurlijn terechtgekomen. De machtsgreep – het proberen meer macht uit te stralen dan daadwerkelijk uit te oefenen – lijkt voor beide partijen op te gaan.'Terrorisme' een buitenlands complotDe reactie van Islamabad op separatistische aanvallen, die ooit zorgvuldig werd geformuleerd, is nu een routine geworden. De strijders zijn kaders van "Fitna-al-Hindustan", wat in het Urdu "India's ophitsing" betekent, zo werd beweerd. New Delhi heeft nog niet op deze beschuldiging gereageerd.De term "buitenlandse inmenging" is nu de hoeksteen van het Pakistaanse nationale veiligheidsverhaal, waarbij elke aanval wordt gekoppeld aan de hand van Islamabads historische rivaal. De complexe, lokaal gewortelde grieven van de Baloch worden samengevat in een eenvoudiger, pakkender verhaal over buitenlandse inmenging, waarin de schuld wordt afgeschoven. Het verhaal sluit aan bij eerdere verklaringen van de regering, waarin "buurlanden" de schuld kregen van pogingen om belangrijke economische projecten te dwarsbomen.Het verhaal waarin de buurlanden de schuld krijgen, positioneert het Pakistaanse leger niet als partij in een intern conflict, maar als verdediger van de territoriale integriteit van Pakistan. Maar het is meer dan een verhaal.Kulbhushan Jadhav, een Indiase staatsburger die in 2016 door een Pakistaanse rechtbank werd gearresteerd en ter dood veroordeeld wegens spionage, is een levend voorbeeld van Pakistans standpunt tegen buitenlandse inmenging.Pakistan publiceerde een video waarin Jadhav leek te bekennen dat hij aanvallen in Balochistan had gefaciliteerd. Hoewel India elke betrokkenheid ontkende, past Jadhavs getuigenis in de strategische nationalisering van een provinciaal conflict.Klachten voeden rebellieIn de praktijk is het officiële Pakistaanse verhaal anders.In de gefluisterde gesprekken in de theehuizen van Quetta ontvouwt zich een ander, intiemer verhaal over politieke marginalisering en economische onrechtvaardigheid. Inwoners vragen zich af hoe armoede zo hardnekkig kan blijven bestaan, ondanks de immense minerale rijkdom van de provincie.De belofte van de China-Pakistan Economische Corridor (CPEC) van 46 miljard dollar, gecentreerd rond de haven van Gwadar in Balochistan, wordt door de lokale bevolking niet gezien als een zegen, maar als iets dat Beijing en Islamabad ten goede zou komen, en niet de Baloch-vissers of -herders."Meneer, bent u gek geworden!" riep een veiligheidsfunctionaris uit bij een kolenmijn in Spin Karez, waar Al Jazeera de schrijnende situatie van mijnwerkers documenteerde die stierven door een gebrek aan de juiste uitrusting."De opstandelingen komen met honderden tegelijk en nemen alles mee, inclusief de paramilitaire controleposten. Wie heeft gezegd dat het veilig is om hier te zijn?" vervolgde hij.Baloch-separatisten hebben vaak mijnen aangevallen en arbeiders uit andere provincies gedood die op zoek waren naar een bestaan. De confrontatie is slechts één van de vele incidenten in Balochistan, waar de provincie aanvoelt als het "Wilde Westen" – geen regels, niemand die echt de touwtjes in handen heeft.Deze onvrede is de zuurstof die de separatistische beweging in leven houdt.Zoals een veiligheidsbron aan Al Jazeera vertelde: "Een leger kan een militant neutraliseren, maar het kan een grieven niet neutraliseren. De staat ziet hen als een terroristisch netwerk; velen hier zien hun zonen en broers die de wapens hebben opgenomen."De dood van 18 burgers in het laatste conflict is een tragische voetnoot die deze verdeeldheid onderstreept, aangezien de rebellie juist de mensen verslindt voor wie ze zegt te vechten.Menselijke tol van het conflictBalochistan is een land van schrijnende dualiteiten. Het is de thuisbasis van Gwadar, de glanzende spil van het CPEC-project aan de Arabische Zee, en van afgelegen valleien waar communicatielijnen als eerste sneuvelen bij elke escalatie. De poreuze grenzen met Iran en Afghanistan bieden strijders strategische diepte. Voor Pakistan is de provincie een bron van strategische onrust.De menselijke tol van het conflict weerspiegelt zich in het landschap en het collectieve geheugen van de regio. Denk bijvoorbeeld aan de aangrijpende getuigenis van een inwoner na een aanval in Hazara in 2013: "De gewonden lagen her en der... we wisten niet wie wie was."Of de aangrijpende vraag van een cadet na het bloedbad op de politieacademie in Quetta in 2016: "Waarom werden we teruggeroepen en moesten we hier blijven zonder wapens?"Deze uitspraken zijn een aanklacht tegen een aanhoudend falen van de veiligheidsdiensten en een afbrokkelend sociaal contract. Ze verklaren waarom de officiële beweringen van "eenheid achter de veiligheidstroepen" soms minder aanvoelen als een geleefde realiteit en meer als een ambitieuze slogan."Iedereen hier is corrupt", was een schokkende uitspraak van een voormalig premier van Balochistan die anoniem met Al Jazeera sprak.Mensen in Balochistan spreken over wijdverspreide corruptie die de verarmde provincie teistert, endemisch is en alle aspecten van de openbare dienstverlening aantast. Daardoor blijft er weinig geld over voor basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg en onderwijs. Veiligheid is voor velen een luxe die ze zich niet eens meer kunnen veroorloven.De recente militaire operaties in Balochistan tonen de formidabele capaciteit van Pakistan voor kinetische reacties aan. Drones bewaken vanuit de lucht, troepen patrouilleren in grote aantallen en rebellen worden uit hun bolwerken verdreven.Toch wordt het "nationale actieplan" na elke crisis weer van stal gehaald en herzien. Er worden beloften gedaan, maar uiteindelijk keert het geweld terug. Ondanks de vele ceremonies voor "wapenovergave" die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden, is het percentage nationalistische propaganda dat nieuwe rekruten aantrekt waarschijnlijk veel hoger.Echte stabiliteit in Balochistan vereist een berekening die verder gaat dan het aantal doden. Het vereist de erkenning dat separatisme voortkomt uit een bron van oprechte onvrede, dat ontwikkeling moet worden gezien als inclusie in plaats van louter uitbuiting, en dat politieke dialoog geen verzoening is, maar een noodzaak.Regionale implicatiesBalochistan – qua oppervlakte groter dan Duitsland – is cruciaal in het machtsspel van regionale invloed, waarbij de economische ambities van China, de sektarische politiek van Iran, de 'inperkingsstrategieën' van de Verenigde Staten, de 'vijand van mijn vijand'-strategie van India en de vermeende rol van Afghanistan in de provincie een rol spelen.

De uitdaging voor Pakistan is om door deze externe stromingen te navigeren en tegelijkertijd eindelijk de interne scheuren aan te pakken die de grootste provincie zo gevaarlijk kwetsbaar maken. De afgelopen 48 uur hebben de binnenlandse veiligheidsstructuur van het land opnieuw op de proef gesteld.

Zoals altijd zal het stof weer neerdalen. Het grootste deel van de Pakistaanse elite en de media zullen Balochistan weer vergeten. En de zogenaamde experts zullen hun analyses voortzetten.Maar of het stof neerdaalt boven een landschap dat op weg is naar duurzame vrede, of dat het slechts een rustige onderbreking is voor de volgende storm, hangt af van wie het volgende hoofdstuk mag schrijven.Balochistan heeft politieke toenadering, economische inclusie en effectieve regionale diplomatie nodig als er ook maar een serieuze poging gedaan moet worden om de status van het land als permanent brandpunt te veranderen.