De techniek op de zeebodem die straks Surinames olie-economie aandrijft

32 van de zogenoemde Christmas trees. een onderzee regel- en veiligheidssysteem dat boven op een olieput wordt geplaatst. Via kleppen, meetapparatuur en besturingssystemen wordt de productiestroom vanuit de put gecontroleerd. Wie op dit moment een blik kan werpen op de Kuldipsingh Port Facility, krijgt een bijzonder voorproefje van GranMorgu. Op het terrein staan en liggen enorme stalen constructies, leidingen, kabels en andere onderdelen die straks grotendeels aan het oog zullen worden onttrokken. Ze zijn bestemd voor de zeebodem voor de kust van Suriname.

Daar zullen ze onderdeel worden van het onderzeese productiesysteem dat olie uit de reservoirs diep onder de oceaanbodem naar het drijvende productie-, opslag- en overslagschip moet brengen. Wat nu nog als afzonderlijke stukken staal op de kade ligt, wordt straks één geïntegreerd systeem. Zonder deze techniek komt er geen druppel olie uit de bronnen bij het productieschip.

De 'Christmas tree' 
Een van de opvallendste onderdelen is de zogenoemde Christmas tree. De naam doet anders vermoeden, maar het gaat om een cruciaal stuk technologie dat boven op een onderzeese olieput wordt geplaatst. Het gevaarte bestaat uit een combinatie van kleppen, regelapparatuur en meetinstrumenten. Daarmee wordt de stroom van olie en andere vloeistoffen uit de put geregeld en bewaakt. Het systeem speelt ook een belangrijke rol bij de veiligheid van de productie.

Je zou de Christmas tree daarom kunnen beschouwen als de poortwachter van de olieput: hier wordt bepaald of, hoeveel en onder welke omstandigheden vloeistoffen vanuit de put verder het productiesysteem in mogen. Wanneer de apparatuur eenmaal op grote diepte is geïnstalleerd, is die vanaf het land uiteraard niet meer zichtbaar. Bediening en controle vinden op afstand plaats.

Verdeelstations 
Niet iedere oliebron krijgt een afzonderlijke leiding helemaal naar het productieschip. Onder water worden verschillende onderdelen met elkaar verbonden. Daarbij spelen zogenoemde manifolds een belangrijke rol. Deze grote verdeelblokken brengen productiestromen van verschillende putten samen en leiden die verder door het onderzeese netwerk. Vergelijk het enigszins met een verdeelstation. Alleen bevindt dit station zich op grote diepte en moet het functioneren onder enorme waterdruk en omstandigheden waarin onderhoud veel ingewikkelder is dan bij een installatie op het land. Dat verklaart ook waarom de constructies zo zwaar en robuust zijn uitgevoerd.

Vervolgens moet de olie worden vervoerd. Daarvoor wordt een uitgebreid netwerk van speciaal ontworpen leidingen aangelegd. Die vormen als het ware de aders van het onderzeese productiesysteem. Ze verbinden de putten en verdeelstations met de infrastructuur die de geproduceerde olie uiteindelijk naar het drijvende productieschip brengt. De omstandigheden stellen hoge eisen aan het materiaal. Niet alleen de waterdruk speelt een rol, maar ook temperatuur, corrosie, bewegingen van de zee en de druk van de vloeistoffen in het systeem. Een storing op honderden of duizenden meters waterdiepte is immers niet even gemakkelijk te verhelpen.

Navelstreng naar de zeebodem

Maar kleppen moeten worden bediend, sensoren moeten gegevens doorgeven en systemen moeten vanaf het productieschip kunnen worden gecontroleerd. Daarvoor dienen de zogenoemde umbilicals – letterlijk vertaald: navelstrengen. Het zijn bundels waarin verschillende verbindingen kunnen worden samengebracht voor onder meer elektrische signalen, hydraulische functies en chemicaliën. Via deze verbindingen kan apparatuur diep onder water vanaf de productie-installatie worden aangestuurd en gemonitord. Waar de leidingen de olie vervoeren, vormen de umbilicals dus eerder het zenuwstelsel van de installatie. Robots doen het werk waar mensen niet kunnen komen

Het bijzondere aan GranMorgu is ook de diepte waarop een belangrijk deel van deze infrastructuur komt te liggen. Mensen kunnen daar niet simpelweg naartoe om een leiding vast te draaien. Daarom wordt voor installatie, inspectie en bepaalde werkzaamheden gebruikgemaakt van op afstand bestuurde onderwatervoertuigen, de zogenoemde ROV's. De verschillende onderdelen moeten daarvoor uiterst precies zijn ontworpen. Speciale onderzeese koppelingen zorgen ervoor dat leidingen en andere apparatuur veilig met elkaar kunnen worden verbonden.

Het lijkt vanaf de kade misschien op een verzameling enorme losse constructies. Op de oceaanbodem moet alles echter precies in elkaar passen. Van staal op de kade naar olieproductie. Dat maakt wat nu bij de haven te zien is bijzonder. Normaal gesproken krijgt het grote publiek nauwelijks iets te zien van de techniek die zich straks ver uit de kust en grotendeels op de oceaanbodem bevindt. De aandacht rond GranMorgu gaat begrijpelijkerwijs vooral uit naar de miljardeninvestering, de verwachte olieproductie, staatsinkomsten en de kansen voor Surinaamse bedrijven en werknemers. Maar achter al die economische verwachtingen zit een ingewikkelde technische keten.

Een oliebron alleen levert nog geen commerciële productie op. Er zijn putten, afsluit- en regelsystemen, manifolds, kilometers leidingen, umbilicals, onderzeese koppelingen en uiteindelijk een productie-installatie nodig om de olie veilig vanuit het reservoir naar boven te krijgen.
En precies daarom vertellen de enorme stukken staal die nu nog op Surinaamse bodem liggen eigenlijk een groter verhaal. Dit is de techniek die straks, diep onder de Atlantische Oceaan en grotendeels onzichtbaar voor de samenleving, de eerste grootschalige offshore olieproductie van Suriname mogelijk moet maken.