Column: Eén jaar later: neks no kenki, tra fas' no de, a new pasi lasi

NDP voorzitter Jenny Simons in mei 2025 op campagne in Marowijne. In stad en land werd beloofd dat a systeem o kenki. Bijkans een jaar na de verkiezingen van 2025 is de tijd van slogans voorbij. Wat overblijft, is de vraag die elke samenleving zich na een machtswissel stelt: wat is er werkelijk veranderd? De verkiezingscampagne van vorig jaar draaide om verandering. Niet een beetje bijsturen, maar een breuk met het verleden. De NDP trok het land in met Kenki a systeem. De boodschap was duidelijk: corruptie, vriendjespolitiek en politieke zelfverrijking moesten worden aangepakt. De NPS beloofde A new pasi”. A20 heeft het over tra fasi de. 

Maar één jaar later dringt een ongemakkelijke conclusie zich op: de slogans zijn veranderd, de bestuurscultuur nauwelijks. De ironie is bijna pijnlijk. De partijen die jarenlang kritiek leverden op commissies, adviseurs, politieke benoemingen en vriendjespolitiek, blijken nu zelf niet los te kunnen komen van precies dezelfde mechanismen. De president benoemt links en rechts de ene commissie na de andere. Sommigen zitten zelfs is meerdere commissies. 

Er zijn blunders gemaakt bij benoemingen in raden van commissarissen en staatsbedrijven. Binnen de coalitie ontstonden al vanaf het begin spanningen, terwijl ook binnen de NDP zelf de verdeeldheid zichtbaar blijft. Maar om de meerderheid van 34 zetels overeind te houden, lijkt politieke rust belangrijker geworden dan politieke correctie. Dat is precies hoe systemen zichzelf in stand houden. 

Tijdens de campagne zei president Jenny Simons nog dat corruptie in Suriname “nog nooit zo erg” was geweest en dat het systeem fundamenteel moest veranderen. Dat was geen kleine uitspraak. Het was een morele aanklacht tegen de bestuurscultuur van het land. Maar juist daarom mag de samenleving vandaag de vraag stellen: wat is er concreet veranderd aan dat systeem? Want verandering zit niet alleen in woorden. Verandering moet zichtbaar zijn in bestuursstijl, transparantie, daadkracht en voorbeeldgedrag.

Niemand verwacht wonderen binnen één jaar na de verkiezingen. De economische problemen van Suriname zijn diep. Geen enkele regering kan in tien maanden alle schade herstellen. Dat zou ook oneerlijk zijn om te eisen. Maar wat burgers wél mogen verwachten, is richting. Dynamiek, urgentie, het gevoel dat er anders wordt bestuurd. Dat gevoel ontbreekt.

Nog steeds horen burgers bij vrijwel elk probleem dezelfde uitleg: “de vorige regering”. Natuurlijk draagt de vorige regering verantwoordelijkheid voor veel van de huidige situatie. Maar dat argument kent een houdbaarheidsdatum. Opvallend genoeg gebruikte ook de regering-Santokhi jarenlang exact dezelfde verdediging tegenover de vorige NDP-regering. Vier jaar lang bleef men verwijzen naar “wat men had aangetroffen”. Het risico daarvan is groot: regeringen raken meer bezig met het verklaren van problemen dan met het oplossen ervan.

Wie een land overneemt, neemt ook verantwoordelijkheid over. Na een evaluatiefase moet een regering het stuur stevig in handen nemen en duidelijk laten zien: dit is onze koers. Dat leiderschap wordt nu onvoldoende gevoeld. President Simons is voor velen te weinig zichtbaar aanwezig in crisismomenten. Ook de communicatie vanuit de regering blijft zwak, versnipperd en reactief. In een tijd waarin burgers dagelijks geconfronteerd worden met onzekerheid, wateroverlast, stijgende prijzen en bestuurlijke verwarring, is communicatie geen luxe, maar leiderschap. Een interview met eigen woordvoerder is 'not done'. Het is preken voor eigen parochie. De president moet met statements komen als ze geen persconferentie kan beleggen. Ze moet zich niet laten interviewen door haar eigen werknemer!

Het meest schrijnende voorbeeld is misschien wel de recente wateroverlast. Terwijl delen van het land letterlijk onder water staan, blijkt Openbare Werken slechts over één lange arm-graafmachine te beschikken. Één voor het hele land! Dat roept fundamentele vragen op. Hoe kan een land dat al jaren weet hoe kwetsbaar het is voor hevige regenval zo slecht voorbereid zijn? Waarom werd niet eerder alarm geslagen? Waar is de planning? Waar is het crisismanagement? Juist daar wordt zichtbaar of een systeem werkelijk verandert.

De samenleving ziet ondertussen vooral politieke reflexen die vertrouwd aanvoelen: compromissen om coalities bijeen te houden, voorzichtigheid om interne spanningen niet te vergroten, benoemingen die vragen oproepen en bestuurders die sneller reageren op politieke druk dan op maatschappelijke frustratie.

Misschien is dat de hardste waarheid één

jaar na de verkiezingen: systemen veranderen niet automatisch omdat slogans dat beloven. Een systeem verandert pas wanneer machthebbers bereid zijn hun eigen politieke comfort op te offeren voor bestuurlijke hervorming. Daar begint de echte test voor deze regering. Want Surinamers stemden vorig jaar niet alleen voor nieuwe gezichten. Ze stemden vooral voor een andere manier van besturen.

Nita Ramcharan