Column: De rechtsstaat kan niet met reces

De rechtsstaat wordt niet sterker van mooie woorden over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Hij wordt sterker wanneer er voldoende rechters zijn, zij onafhankelijk hun werk doen en de Staat zorgt voor behoorlijke voorwaarden. Juist nu er al zoveel spanning bestaat tussen de staatsmachten, dreigt opnieuw een probleem dat voorkomen had kunnen worden.

Vijftien nieuwe rechters zijn uit 75 kandidaten geselecteerd. Na een kostbare en gedegen RAIO-opleiding staan zij klaar om aan het werk te gaan. Ze zijn zelfs al

ingedeeld op de rol voor de zittingen vanaf oktober. Maar hun formele benoeming is nog niet afgerond en over hun bezoldiging bestaat nog steeds geen definitieve duidelijkheid.

De nieuwe rechters zijn hard nodig om de rechterlijke macht te versterken en de werkdruk en achterstanden terug te dringen. Vicepresident Gregory Rusland heeft in De Nationale Assemblee meegedeeld dat hij op 30 juli de missive heeft getekend, zodat de rechterlijke macht verder kan met de voorbereidingen om de nieuwe rechters in oktober in te zetten. Dat klinkt alsof de zaak bijna rond is. Maar de presidentiële resolutie waarmee de benoeming verder kan worden geformaliseerd, is er nog niet.

Tegelijk ligt er een wijziging van de Wet geldelijke voorzieningen rechterlijke macht. Die moet juist ingrijpen in het omstreden systeem van bezoldiging, periodieken en toelagen. Dat correctie nodig is, wordt niet wezenlijk bestreden. Maar hoe de nieuwe bezoldigingsstructuur er precies uit moet zien, blijkt nog onderwerp van discussie. Idealiter was daarover duidelijkheid gekomen vóór de benoeming van de vijftien nieuwe rechters. Want onder welke financiële voorwaarden beginnen zij straks aan hun loopbaan als rechter?

Er worden basisbedragen genoemd van ongeveer SRD 60.000 tot SRD 80.000. Dat is niet het volledige inkomen: daar komen toelagen en voorzieningen bij. Maar de hoogte van de basisbezoldiging is wel degelijk relevant. We verwachten van een rechter onafhankelijkheid, integriteit, juridische deskundigheid en onpartijdigheid. We geven rechters bovendien de bevoegdheid te beslissen over de vrijheid, het vermogen en de fundamentele rechten van burgers. Daar hoort een behoorlijke rechtspositie bij.

Zeker nu Suriname aan de vooravond staat van grote olie- en gasontwikkelingen. Internationale bedrijven, banken, advocatenkantoren en andere delen van de private sector hebben behoefte aan hooggekwalificeerde juristen. Als de Staat vijftien mensen zorgvuldig selecteert en opleidt tot rechter, maar vervolgens geen aantrekkelijke en passende rechtspositie kan bieden, moeten we niet verbaasd zijn wanneer de private sector aan hen gaat trekken. Dan investeren we overheidsgeld in hoogwaardige juridische kennis die de rechterlijke macht vervolgens mogelijk niet kan vasthouden.

En ondertussen tikt de klok. DNA gaat op 3 september met reces. Het was de bedoeling de wijziging van de Wet geldelijke voorzieningen rechterlijke macht vóór het reces te behandelen. Met de resterende tijd en het overleg dat nog nodig blijkt, wordt dat steeds moeilijker. Daarmee dreigt een situatie die niet had mogen ontstaan. We hebben vijftien rechters opgeleid. We weten dat we ze nodig hebben. We willen ze vanaf oktober inzetten. Ze zijn al op de rol ingedeeld. Maar de formele benoeming is nog niet afgerond en het vraagstuk van hun bezoldiging evenmin.

Dat de buitensporige uitwassen van het bestaande bezoldigingssysteem moeten worden gecorrigeerd, staat buiten kijf. Ook de toelichting bij de voorgestelde wetswijziging maakt duidelijk dat moet worden voorkomen dat de totale bezoldiging van hoge magistraten uiteindelijk boven die van de president uitkomt. Maar corrigeren betekent niet doorslaan naar de andere kant. Er moet een middenweg mogelijk zijn: een behoorlijke en transparante bezoldiging die past bij de verantwoordelijkheid en onafhankelijkheid van het ambt, zonder dat periodieken en toelagen onbeheerst blijven opstapelen.

Regering, parlement en rechterlijke macht moeten daarom uit deze impasse komen. Deze kwestie leent zich niet voor politiek touwtrekkerij. Daarvoor staat er te veel op het spel. Als de vijftien rechters in oktober nodig zijn, moeten hun benoeming en rechtspositie tijdig en zorgvuldig zijn geregeld.

Oktober is dichtbij. De vijftien zijn klaar. Ze staan al op de rol, maar over de voorwaarden waaronder zij moeten beginnen, bestaat nog discussie. De hele heisa rond uitgelekte en nog niet formeel ingediende amendementen draait uiteindelijk voor een belangrijk deel om geld.
Maar laat geld nu niet de reden worden waarom vijftien broodnodige rechters niet tijdig aan de slag kunnen. De rechtsstaat is daarvoor te belangrijk.

Nita Ramcharan