VN: Han Zheng legt nadruk op ontwikkeling, multilateralisme en internationale samenwerking

De Chinese vicepresident Han Zheng spreekt tijdens de 81e top van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in het VN-hoofdkwartier. (Foto: AP) China heeft tijdens de 81e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties opnieuw gepleit voor ontwikkeling, multilaterale samenwerking en een internationale orde gebaseerd op het VN-Handvest. Vicepresident Han Zheng riep landen op conflicten via dialoog op te lossen en waarschuwde voor protectionisme en een verdere verharding van internationale tegenstellingen.

Han sprak zaterdag namens China tijdens het algemene debat van de Algemene Vergadering. Zijn optreden kwam een dag na het staatsbezoek van president Xi Jinping aan de Verenigde Staten, waar Xi president Donald Trump ontmoette. Beijing had vooraf aangekondigd dat Han in New York de Chinese visie op internationale en regionale vraagstukken en op de rol van de Verenigde Naties zou uiteenzetten. 

De keuze om Han naar New York te sturen betekent op zichzelf niet dat China minder belang hecht aan de VN. Chinese diplomatieke bronnen benadrukten vooraf juist dat de Algemene Vergadering een belangrijk platform is voor multilaterale samenwerking. Han is bovendien niet de eerste hoge Chinese vertegenwoordiger die de Chinese president tijdens een VN-week vervangt. 

Ontwikkeling als centraal thema
Het zwaartepunt van Han's toespraak lag bij ontwikkeling. Hij stelde dat economische en sociale ontwikkeling een belangrijke voorwaarde is voor stabiliteit en vrede en benadrukte de positie van ontwikkelingslanden.

Han presenteerde China daarbij als een land dat zijn eigen economische ontwikkeling als voorbeeld ziet van wat met langdurige ontwikkeling kan worden bereikt. Hij verwees naar wat de Chinese regering omschrijft als twee binnenlandse "wonderen”: snelle economische ontwikkeling en langdurige sociale stabiliteit. Die formulering maakt al langer deel uit van de officiële Chinese politieke boodschap en is geen onafhankelijke kwalificatie van de VN. 

Ook de Chinese Global Development Initiative, die vijf jaar geleden werd gelanceerd, stond centraal tijdens Han's bezoek aan New York. China presenteert het initiatief als een middel om internationale ontwikkelingssamenwerking te versterken, met bijzondere aandacht voor ontwikkelingslanden. 

Een ander belangrijk onderdeel van China's internationale ontwikkelingsbeleid is het Belt and Road Initiative. Beijing stelt dat het inmiddels met een groot aantal landen samenwerkt binnen dat kader. Critici wijzen er tegelijkertijd op dat dergelijke projecten China ook economische en geopolitieke invloed geven. Die twee perspectieven bestaan naast elkaar en maken deel uit van het bredere debat over China's rol in de Global South.

Waarschuwing tegen protectionisme
Op economisch gebied richtte Han zich indirect op de handelsconflicten die de afgelopen jaren vooral tussen China en de Verenigde Staten zijn opgelopen.

"Protectionisme produceert geen winnaars”, was zijn boodschap. Volgens Han kunnen landen hun ontwikkeling moeilijk realiseren zonder een open en coöperatieve internationale omgeving.

De uitspraak sluit aan bij een langer bestaand Chinees standpunt tegen handelsbelemmeringen en unilaterale economische maatregelen. Beijing heeft zich herhaaldelijk uitgesproken voor het multilaterale handelssysteem rond de Wereldhandelsorganisatie en tegen protectionistische maatregelen. 

De timing van de boodschap was opvallend. De toespraak volgde kort op de ontmoeting tussen Xi en Trump in Washington, waar handel en de bredere Chinees-Amerikaanse relatie eveneens centraal stonden. De twee landen hebben de afgelopen periode geprobeerd hun economische geschillen via onderhandelingen te beheersen. 

Multilateralisme en terughoudendheid over militaire acties
Han presenteerde multilateralisme als een belangrijk uitgangspunt voor de internationale orde. Hij riep landen op geschillen door middel van overleg en diplomatie op te lossen en verzette zich tegen eenzijdige militaire acties die volgens China het VN-Handvest schenden of de goedkeuring van de Veiligheidsraad omzeilen.

Daarmee herhaalde Beijing een kernpunt van zijn buitenlandse beleid: internationale geschillen moeten volgens China worden behandeld binnen het multilaterale systeem en met respect voor nationale soevereiniteit.

Die boodschap komt op een moment waarop de VN wordt geconfronteerd met meerdere langdurige oorlogen en groeiende geopolitieke tegenstellingen. VN-secretaris-generaal António Guterres waarschuwde aan het begin van deze Algemene Vergadering eveneens voor de toenemende verdeeldheid en voor het onder druk komen te staan van internationale samenwerking en het internationaal recht. 

Iran en het Midden-Oosten
Over de oorlog rond Iran koos Han voor een relatief terughoudende formulering. China benadrukt volgens Han dat de soevereiniteit en veiligheid van landen in het Midden-Oosten, waaronder de Golfstaten, moeten worden gerespecteerd.

Hij pleitte daarnaast voor het handhaven van de naoorlogse internationale orde en waarschuwde tegen een "Koude Oorlog-mentaliteit” en confrontatie.

De formulering bevatte geen uitgebreide uitwerking van China's positie ten aanzien van de oorlog. Dat past bij de bredere lijn van Beijing, dat zich doorgaans presenteert als voorstander van onderhandelingen en van een politieke oplossing voor internationale conflicten.

Geen directe verwijzing naar Taiwan
Opvallend in de toespraak was ook wat Han níét zei. Taiwan werd in zijn toespraak niet rechtstreeks genoemd. Dat is relevant omdat Taiwan doorgaans een belangrijk onderdeel vormt van China's buitenlandse beleid en regelmatig onderwerp is van diplomatieke verklaringen van Beijing, vooral in de relatie met de Verenigde Staten. De afwezigheid van een directe verwijzing kan worden vastgesteld, maar de betekenis ervan is minder eenduidig. Zonder aanvullende verklaring van Beijing is het niet mogelijk om daaruit op zichzelf een verandering in China's Taiwanbeleid af te leiden.

AI en de veranderende wereldorde
Naast ontwikkeling en geopolitiek verwees Han ook naar technologische veranderingen, waaronder kunstmatige intelligentie. De VN besteedt dit jaar veel aandacht aan AI en de vraag hoe de technologie internationaal moet worden gereguleerd.

Ook daarin zoekt China naar een grotere rol in het internationale debat. Beijing heeft de afgelopen jaren gepleit voor internationale samenwerking rond AI-governance en voor meer inspraak van ontwikkelingslanden bij het vaststellen van internationale technologische regels.

De nadruk op AI sluit aan bij de bredere agenda van deze Algemene Vergadering. VN-secretaris-generaal Guterres noemde de snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie eveneens een van de grote uitdagingen waarvoor internationale samenwerking noodzakelijk is. 

Een vertrouwde Chinese diplomatieke boodschap
Han's optreden bevatte daarmee weinig dat volledig losstaat van China's bestaande buitenlandse beleid. De kernpunten — ontwikkeling, multilateralisme, nationale soevereiniteit, internationale samenwerking en verzet tegen protectionisme en eenzijdige militaire acties — komen al langer terug in Chinese verklaringen.

Tegelijkertijd moet de toespraak worden gezien tegen de achtergrond van een week waarin China's belangrijkste diplomatieke aandacht niet uitsluitend in New York lag. Terwijl Han de Chinese positie bij de Verenigde Naties vertegenwoordigde, ontmoette Xi Jinping in Washington president Trump. De twee gebeurtenissen onderstrepen de verschillende, maar parallelle diplomatieke kanalen die Beijing momenteel gebruikt: samenwerking binnen multilaterale instellingen en directe onderhandelingen met de Verenigde Staten.

Voor China bood de VN-toespraak vooral een podium om die bredere visie opnieuw te formuleren: internationale stabiliteit moet volgens Beijing worden ondersteund door economische ontwikkeling, multilaterale samenwerking en het vermijden van escalatie. Of die benadering ook leidt tot concrete vooruitgang op de onderliggende conflicten — van handel en AI tot Iran en de rivaliteit tussen China en de VS — hangt uiteindelijk af van de bereidheid van de betrokken landen om de uitgesproken uitgangspunten in beleid om te zetten.