VIJFTIG JAAR VOEDSEL-SCHUUR | TIJD VOOR WIE HET KAN

Elke regering sinds 1975 noemde de landbouw de toekomst van Suriname. Er kwamen plannen, programma’s en leningen, recent nog SAMAP en SURGE. Die hielpen kleine boeren, en dat is goed. Maar de agrarische export bleef steken. Ook het Caricom-doel om de voedselimport in 2025 met 25 procent te verlagen is niet gehaald en doorgeschoven naar 2030.

Steeds vertrokken de plannen vanuit dezelfde vraag: hoe helpen wij de bestaande kleine bedrijven? Nooit vanuit de vraag wat de markt vraagt en wat de economie nodig heeft. Zo kun je kleine bedrijven verder helpen, maar je verandert de economie niet. Wellicht zit dát erachter.

Volgens het ABS exporteerde de agrarische sector in 2022 iets meer dan 60 miljoen dollar en importeerde hij zo’n 115 miljoen. Goud bracht in 2023 1,8 miljard dollar op, bijna 80 procent van alle export. Vanaf 2028 komt daar de olie van GranMorgu bij: 220.000 vaten per dag. Het IMF verwacht dat de economie daardoor tegen 2029 bijna drie keer zo groot is als nu.

Dat klinkt als  goed nieuws, en dat is het ook. Maar olie en goud raken op. Het olieveld van GranMorgu bevat zo’n 750 miljoen vaten; bij volle productie is dat in ruim twintig jaar grotendeels opgepompt. De vraag is dus niet of de landbouw het moet overnemen, maar hoeveel. De tabel hieronder geeft het antwoord. Zij komt in elke aflevering van deze reeks terug.

De boodschap is helder. Bij ongewijzigd beleid blijft de landbouw steken op tientallen miljoenen, en de trend is eerder dalend dan stijgend. Als olie en goud teruglopen, valt er rond 2055 jaarlijks zo’n 6 miljard dollar aan export weg. Met grootschalige landbouw

kan de sector tegen die tijd ruim 3 miljard opbrengen. Zonder grootschalige landbouw is dat gat niet te dichten.

Nergens in vijftig jaar beleid staat zo’n rekensom: hoeveel moet de landbouw opbrengen als olie en goud teruglopen? En de huidige president predikt gewoon dezelfde woorden weer. Vindt er dan op geen enkele manier evaluatie plaats? Zijn er dan wel concrete plannen met concrete doelen? Zonder doel geen plan. Wellicht zit dát erachter.

Suriname heeft grond, zoet water en een gunstig klimaat. Wat ontbreekt, is het hele pakket dat van grond een bedrijf maakt: kapitaal, kennis, kunde en mensen die het werk doen. En vooral: goed functionerende ketens. Een boer die oogst, moet kunnen drogen, opslaan, verwerken, vervoeren en verkopen. Zonder die schakels rot de oogst op het veld of verdwijnt de winst bij de tussenhandel.

Guyana laat zien dat investeerders alleen niet genoeg zijn. Daar trekken grote buitenlandse investeerders al weer weg. Ze hebben het kapitaal, maar vinden de handen niet: de olie- en gassector trekt de arbeiders weg. Bij de suikermaatschappij GuySuCo kwam begin 2025 nog maar de helft van de geregistreerde snijders opdagen. Wie grootschalige landbouw

wil starten, heeft partijen nodig die niet alleen geld meebrengen, maar ook kennis, ervaring en eigen arbeidskracht.

Ketens bouw je bovendien niet bedrijf voor bedrijf. Een drogerij, een veevoerfabriek of een koelhuis is te duur voor één boer, maar rendabel voor tientallen samen. Daarom pleiten wij voor agrarische businessparken: gebieden waar productie, verwerking, opslag, logistiek en diensten bij elkaar liggen. De keten wordt goedkoper en sterker, en kleine boeren krijgen een plek om aan te haken.

Grote landbouw als trekpaard

Ketens ontstaan niet vanzelf. Een businesspark, een fabriek of een exportlijn draait alleen bij volume. Volume in producten, en dus volume in geldstromen. Dat volume levert geen kleine boer, en ook niet duizend kleine boeren die elk hun eigen weg gaan. Dat levert grootschalige landbouw.

Zo werkt het vliegwiel:

De regering spreekt nu zelf over een outgrowersmodel. Maar een outgrower heeft een kern nodig om omheen te groeien. Die kern bouw je niet met beleidsnota’s.

Dat de vraag er is, merken wij nu al. Wij krijgen steeds vaker de vraag of er producten van grootschalige boeren te koop zijn. Onlangs nog meldde zich iemand die kippen en eieren wilde afnemen. En de lokale handel oriënteert zich al op hoe zij met deze boeren in contact kan komen. De markt staat klaar.

Het gaat niet om een vrijbrief, maar om een kader:

Daarnaast is wetenschap nodig die meekijkt, meet en bijstuurt. De Anton de Kom Universiteit en CELOS kunnen het Surinaamse anker zijn: bodemonderzoek, proefvelden en stages op de bedrijven. Embrapa uit Brazilië, dat de cerrado tot een van de grootste landbouwgebieden ter wereld maakte, en Wageningen University & Research brengen de kennis van tropische akkerbouw en duurzame teelt. De

Nederlandse logistiek en handelshuizen kunnen de brug naar de wereldmarkt slaan.

Dit zijn geen eisen van buitenstaanders. Serieuze boeren willen juist deze zekerheid vooraf: weten waar ze mogen boeren en onder welke regels.

Wordt vervolgd

Dit is pas het begin. In de komende afleveringen gaan wij dieper in op:

Het Caricom-voorzitterschap is een podium. Suriname kan er opnieuw beloven de voedselschuur van de regio te worden. Of het kan laten zien dat het de keuzes durft te maken die daarvoor nodig zijn: kiezen voor grootschalige landbouw als trekpaard, voor ketens, en voor heldere spelregels.

Vijftig jaar woorden is genoeg. Het is tijd voor daden.

Dr. Bert Schreuders PhD, DBA, CT/HRDC Stichting Stomix, Financial Accountant

INGEZONDEN