Oude plantages in Suriname worden vakantieplekken

Suriname Voor het slavernijverleden van Nederland in Suriname neemt de belangstelling toe. Eigenaren van de mooi gelegen oude plantages spelen er met tours en accommodatie op in.

‘Als je hier maar diep genoeg graaft”, zegt gids Ro terwijl hij vanuit het houten bootje zijn hand door het water laat glijden, „dan vind je de botten en schedels van massa’s slaven die hier vroeger gedwongen werkten, gemarteld werden en zijn overleden.”

De zon schijnt over het oneindige moeras, dat bedekt is met zachtgroene bladeren waartussen witte waterlelies bloeien. Het bootje schommelt, af en toe streelt een zachte tropische windvlaag onze wangen. In de verte bij de bosrand bloeien rode palulu’s. Dat zich op deze idyllische plek, honderden jaren lang, de meest gruwelijke geschiedenis van Suriname afspeelde is nauwelijks te bevatten. „Straks vertel ik meer, eerst nog een stukje varen”, zegt Ro en start de motor.

Het moeras ligt in het gebied Commewijne, dat tussen de

zeventiende en negentiende eeuw het centrum was van de Surinaamse plantage-economie – op het hoogtepunt, in 1775, waren er zo’n zeshonderd plantages, de meeste in Commewijne. De Nederlanders verscheepten naar schatting ruim een half miljoen Afrikanen als slaven naar het Westelijk Halfrond, van wie volgens onderzoekers zo’n 200.000 tot 300.000 naar Suriname.

Oude plantages in het noorden van Suriname.Beeld studio NRC

Nu zijn er plannen om de plantages op een andere manier opnieuw tot bloei te laten komen. Want steeds meer Surinaamse Nederlanders duiken in hun verleden, merkt touroperator Sirano Zalman, tevens directeur van plantage Frederiksdorp in Commewijne. En ook autochtone Nederlanders hebben een groeiende interesse in het slavernijverleden en de koloniale tijd. „Dit gebied heeft een rijke historie en cultuur voor zowel Surinamers als Nederlanders, het heeft een prachtige natuur, en je kunt er relaxen.”

Vijftien oude plantages

Vorig jaar april kwamen op initiatief van Zalman de eigenaren

en beheerders van vijftien oude suiker-, cacao- en koffieplantages met namen als Rust en Werk, Alliance, Mariënbosch en Katwijk bijeen. Zalman nam Frederiksdorp twee jaar geleden over van de Nederlander Ton Hagemeijer, die de oude plantage vlak na de onafhankelijkheid van Suriname (1975) kocht en er jarenlang met zijn Surinaamse vrouw en kinderen woonde. Sinds 2004 is Frederiskdorp historisch erfgoed en omgevormd tot vakantieoord. Een indrukwekkende tuin met bloemen en bomen omringt de statige plantagehuizen. Meer naar achteren heeft Zalman onlangs extra huisjes gebouwd en een groot zwembad met terras aangelegd.

Het eerste gezamenlijke project van de plantages is het herstellen van het eeuwenoude, 24 kilometer lange pad dat in de koloniale tijd langs de plantages liep en door de plantagehouders werd onderhouden. Zalman: „Er is een deel dat al als fietspad wordt gebruikt, maar we willen het hele pad en de bruggen herstellen zodat er lange fietstochten kunnen worden gemaakt,

van Rust en Werk helemaal tot het eindpunt waar de plantages Bakkie en Alliance liggen. Als de toeristen langer in het gebied blijven profiteren we daarvan.” En als de plantages samenwerken kunnen ze meer en gevarieerdere tours aanbieden. Het project is begroot op zo’n 250.000 dollar (203.000 euro) waarvan 150.000 dollar komt van het ministerie van Handel, Industrie en Toerisme. De plantages zelf stoppen er ook een hoop geld in, voornamelijk Rust en Werk, waar eigenaar Armand van Alen en manager Karel van Dijk een goedlopend veeteeltbedrijf runnen, met de grootste veestapel van Suriname. „Veel plantages zijn in feite dorpen”, zegt Zalman op het zwembadterras van zijn plantage. „Na de afschaffing van de slavernij werden op de plantages contractarbeiders uit Java en India te werk gesteld. Hun nazaten zijn er veelal blijven wonen, zij leven van vis, veeteelt en landbouw.”

‘Die verhalen kenden we niet, je leert dit ook niet op

school, dat is zonde’

Een van de bezoekers

Een paar honderd meter achter plantage Frederiksdorp vaart gids Ro (27) opgewekt verder met zijn bootje. Zijn volledige naam is Rohandie Jozefzoon, hij is onlangs als gids aangesteld in Commewijne. „Ik kom uit Isadou, een eiland aan de Boven-Surinamerivier. Ik ben een nazaat van slaven die de plantages ontvlucht zijn, de marrons. Mijn voorouders hebben zich vrijgevochten”, zegt hij trots. Ro wijst naar de omvang van het moeras. „Dit waren de werkvelden, de slavenhutten stonden meer naar achteren. Op deze plek werden ook de lichamen van overleden slaven gedumpt.” Javanen en Hindoestanen die hier na de slavernij kwamen wonen, gingen rijst planten en zetten dit gebied onder water. „Uiteindelijk is het dit moeras geworden”, zegt Ro en vist een mooie lange waterlelie uit het water.

‘Geschiedenis wordt tastbaarder’

Verderop, op de Commewijnerivier, zijn Rob Wielinga en vijf familieleden eerder deze ochtend langsgevaren, richting plantage Bakkie, een

van de laatste plantages aan de oever. Wielinga (64), een cardioloog uit Breda, zet zijn zonnebril op en tuurt over het water. De vakantie staat de hele week al in het teken van de koloniale geschiedenis. „Nu we hier zo varen en horen dat hier honderden plantages waren, zet dat je aan het denken”, zegt hij. „We weten eigenlijk zo weinig af van de geschiedenis. Hier wordt alles veel tastbaarder, daar ontkom je niet aan.”

Een week geleden waren ze in een marrondorp. Daar hoorden ze voor het eerst de geschiedenis van Surinames grote vrijheidsstrijder Boni, die met een eigen leger van gevluchte slaven jarenlang succesvol tegen de Nederlanders vocht, plantages aanviel en andere slaven bevrijdde. „Die verhalen kenden we niet, je leert dit ook niet op school, dat is zonde”, merkt een van de vrouwen in de boot op. Ze meren aan en stappen plantage Bakkie op.

„De eerste keer dat

ik hier kwam in 2006 voelde ik me direct thuis”, vertelt Marsha Mormon (43). Ze zit op een bank in de oorspronkelijke oude houten loods van de plantage. De toeristen wandelen ondertussen over de plantage en lopen het naastgelegen museum in. „Ik wist niet veel over mijn familieverleden, maar mijn opa vertelde altijd dat we hier in dit gebied nog grond bezaten.” De opa van Marsha Mormons opa, Salomon Jacobus de Rijp, was ooit slaaf op de naastgelegen koffieplantage Reynsfort. Na de afschaffing van de slavernij kreeg hij de plantage in handen en toen Marsha Mormon zich in de documenten verdiepte, bleek dat zij als nazaat en erfgename ook recht had op de grond. „Toen ik in de papieren zag dat ik ook nog eens exact dezelfde geboortedatum had als Salomon de Rijp, alleen dan honderd jaar later, wist ik dat ik hier iets moest doen.”