Veertig jaar Grondwet: tijd om de balans op te maken

Met belangstelling heb ik de afgelopen weken het debat in Starnieuws en De West over de staat van onze Grondwet gevolgd. Carlo Jadnanansing besprak de kritiek van Hugo Fernandes Mendes, die de Grondwet poreus, onvolledig, onduidelijk en verouderd noemt. Stanley Esajas zette daar een tegenbetoog tegenover, en Headly Binderhagel vroeg aandacht voor de moeilijke omstandigheden waaronder de Grondwet in 1987 tot stand kwam. Het debat komt op een goed moment. Op 30 september 2027 is het immers veertig jaar geleden dat de Grondwet bij referendum werd aangenomen. Een jubileum is een natuurlijk moment om de balans op te maken.

Veertig jaar is voor een grondwet een respectabele leeftijd. Onderzoek naar grondwetten wereldwijd laat zien dat een grondwet gemiddeld negentien jaar meegaat. Onze Grondwet is dus nu al ruim twee keer zo oud. Een lang leven zegt echter weinig over de kwaliteit van een grondwet, en juist daarom is een eerlijke balans nodig.

Die balans moet niet beginnen bij terminologie en interpretatie, maar bij de vraag wat de Grondwet in de praktijk doet en heeft gedaan, en waar het beter kan. Het terugkerende debat over de vraag of Suriname een parlementair, een presidentieel of een semi-presidentieel stelsel heeft, lijkt zo op het eerste gezicht belangrijk, maar is in dat licht weinig relevant. De vraag is niet welk etiket ons stelsel draagt, maar of dit stelsel voor Suriname heeft gewerkt en hoe het

kan worden verbeterd.

De Grondwet heeft Suriname veel goeds gebracht. Zij heeft in 1987, na de grondwetloze periode die op de staatsgreep van 1980 volgde, de formele democratie hersteld. Sindsdien heeft zij, ondanks moeilijke perioden, standgehouden als het fundament van ons staatsbestel. Dat is in onze geschiedenis geen vanzelfsprekendheid en het verdient erkenning. Een goed voorbeeld is de rechterlijke macht, die in moeilijke tijden haar onafhankelijkheid wist te behouden, zoals bij het Decembermoordenproces. Dat is in belangrijke mate te danken aan de waarborgen die de Grondwet voor die onafhankelijkheid biedt.

Het veertigjarig bestaan van de Grondwet is daarom het aangewezen moment voor een grondige evaluatie. Of die uitmondt in gerichte wijzigingen of in een geheel nieuwe grondwet, is een vraag voor het einde van zo'n evaluatie en niet voor het begin. Wat nu al kan, is het initiatief nemen: een reeks symposia, een nationaal congres en publieke discussies in

het hele land kunnen het jubileum een inhoud geven die verder reikt dan een herdenking. Hier ligt een mooie rol voor de regering en De Nationale Assemblée. Zij kunnen dit proces organiseren samen met alle betrokkenen: de rechterlijke macht, de universiteit, de advocatuur, het notariaat en het bedrijfsleven, maar vooral ook de burgers zelf, van wie de Grondwet tenslotte is.

De Grondwet van 1987 is niet volmaakt, maar zij heeft Suriname bijna veertig jaar lang een democratisch kader geboden. Laten we koesteren wat we hebben, en tegelijk vooruitkijken en blijven verbeteren. Veertig jaar Grondwet is daarvoor een mooie aanleiding.

Viren Ajodhia
De auteur doceert staatsrecht aan de Anton de Kom Universiteit van Suriname.