De keynote spreker Steven Coutinho stelt een ongemakkelijke vraag: waarom verandert Suriname niet, ongeacht wie er aan de macht is? Zijn antwoord raakt aan psychologie, geschiedenis en macht. De acteurs wisselen, maar het script blijft hetzelfde. Dat is de kern van wat Steven Coutinho, ex-directeur van De Surinaamsche Bank (DSB), omschrijft als "Hetzelfde Circus": een metafoor voor de Surinaamse politieke en maatschappelijke realiteit die hij in een recent gesprek uitvoerig uiteenzette.
Volgens Coutinho ligt het probleem niet bij individuele politici of leiders. Het zit dieper: in historische machtsstructuren, de werking van het menselijk brein en een hardnekkig gebrek aan zelfreflectie.
Niemand kijkt naar zichzelf
Een rode draad in zijn betoog is het fenomeen van externalisering. Mensen wijzen naar de politicus, de buitenwereld of het verleden als de oorzaak van hun problemen. Zelden stellen zij zichzelf de vraag: wie ben ik en waarom doe ik wat ik doe? "We leren van jongs af aan
naar buiten te kijken. Via het onderwijs, via religie. De vraag naar binnen wordt nooit gesteld," zegt Coutinho.
Macht fabriceert instemming
Coutinho verwijst naar het werk van de Amerikaanse denker Noam Chomsky om uit te leggen hoe machthebbers de publieke opinie sturen. Hij noemt dit het "fabriceren van acceptatie": verhalen die mensen doen geloven dat hun situatie is zoals het hoort te zijn.
Waar macht vroeger met wapens werd afgedwongen, gebeurt dat vandaag de dag via verhalen. In de koloniale tijd waren dat religieuze en pseudowetenschappelijke argumenten. In de hedendaagse politiek ziet Coutinho dezelfde mechanismen terug.
Onzekerheid drijft mensen naar de sterke man
Het menselijk brein heeft een fundamentele afkeer van onzekerheid en zoekt voortdurend naar voorspelbaarheid. In een land als Suriname, waar armoede en gebrek aan sociale vangnetten de dagelijkse realiteit zijn voor velen, vertaalt die onzekerheid zich in specifiek kiesgedrag. Mensen verlangen naar een krachtige leider die over de heuvel kijkt en de
weg wijst. Coutinho noemt dit de roep om de "sterke man", een patroon dat zich in Suriname keer op keer herhaalt, ongeacht welke politieke kleur aan de macht is.
Diezelfde onzekerheid verklaart volgens hem ook andere sociale verschijnselen, zoals hokjesgeest, roddelen en agressie op sociale media. "Mensen die geen controle hebben over hun eigen leven, proberen die controle terug te winnen door anderen neer te halen," stelt hij.
Het onderwijs als systeem van gehoorzaamheid
Coutinho is uitgesproken kritisch over het onderwijssysteem. Hij herleidde het huidige model naar het Pruisische onderwijssysteem uit 1740, dat nooit bedoeld was om onafhankelijke denkers te vormen, maar gehoorzame burgers en wat hij noemt "betaalde slaven" die niet tegen autoriteit ingaan.
Als alternatief wijst hij op systemen zoals Agora, waarbij de centrale vraag aan het kind is: wat wil jij leren? Volgens hem is dat de enige manier om kinderen hun eigen stem en eigen wil terug te geven.
Verandering begint
bij jezelf
De weg uit het circus, zoals Coutinho die ziet, vereist een radicale mentale omslag. Surinamers moeten stoppen met het accepteren en rechtvaardigen van de bestaande realiteit en de verantwoordelijkheid voor verandering bij zichzelf leggen in plaats van bij een volgende leider.
Journalisten en vakbonden spelen daarin een cruciale rol, aldus Coutinho. Zij hebben de taak om de samenleving wakker te schudden en collectieve actie te coördineren tegen machtsmisbruik. "Zolang wij blijven wachten op de volgende redder, blijft het circus draaien. Het script verandert pas als wij zelf weigeren de rol te spelen die voor ons is geschreven," besluit hij.
