Geen zicht op oplossing voor ontwatering; landbouwers dreigen alles te verliezen

Het twee jaar geleden opgeschoonde Saramaccakanaal is weer begroeid. (Foto's: Wilfred Leeuwin)

Behalve de enorme wateroverlast in Paramaribo, zijn het vooral landbouwers en boeren in Wanica en Saramacca die niet hoeven te rekenen op een snelle oplossing voor de ontwatering. Opeenvolgende regeringen hebben verkeerde beslissingen genomen over de aanpak van het probleem. Het Saramaccakanaal verbindt de Suriname- met de Saramaccarivier. Het kanaal moet zorgen voor de ontwatering van delen van Paramaribo, Wanica en Saramacca.

Erven, wegen en uitgestrekte landbouwpercelen staan onder water, terwijl het waterpeil nauwelijks zakt. Vooral landbouwers in onder meer het Leidingengebied, Wanica en Saramacca vrezen enorme verliezen nu complete aanplantingen dreigen te verrotten. De leidingen die voor de afvoer van overtollig water moeten zorgen zijn lang niet opgehaald en zijn ook beperkt in bergingscapaciteit. 

Wat de situatie volgens deskundigen extra ernstig maakt, is dat de afwatering via het Saramaccakanaal grotendeels vastloopt. De sluis bij Uitkijk/Creola kan nauwelijks of helemaal niet worden geopend, omdat de waterstand in de Saramaccarivier, ook bij eb, te hoog blijft. Daardoor ontbreekt het noodzakelijke verval tussen het kanaal en de rivier, waardoor het overtollige water niet weg kan stromen.

Ook bij eb kan de sluis bij Creola niet worden opengezet. 

Volgens Armand Ahmadali, gepensioneerd hoofd van de Waterloopkundige Dienst van Openbare Werken, is het probleem technisch verklaarbaar, maar tegelijk structureel onderschat. Hij legt in gesprek met Starnieuws uit dat het 25 kilometer lange Saramaccakanaal

een enorm afwateringsgebied bedient. Wanneer de rivierstanden hoog blijven door zware regenval vanuit het binnenland, kan het water in het kanaal niet via natuurlijke afvoer worden geloosd. “De sluis kan alleen goed functioneren als het water in de rivier lager staat dan in het kanaal. Maar nu zijn de waterstanden vrijwel gelijk. Dan krijg je het water niet weg,” zegt Ahmadali.

Starnieuws oriënteerde zich in het leidingen gebied tot Uitkijk en Creola. Op Uitkijk klonk geronk van een pompgemaal. "Maar dit is geen pompgemaal die het hele gebied en alle Leidingen ontwatert, maar alleen een deel van Uitkijk polder", zegt de daar aangetroffen sluiswachter. Hij legt uit dat de sluis die het werk moet doen bij eb waterstand al twee weken niet is geopend omdat de waterstand in de Saramaccarivier ook bij eb niet lager is dan het water in de kanaal. 

Diverse Leidingen die het water moeten afvoeren zijn dichtbegroeid. 
Leiding 8 A tegenover het districtscommissariaat van Wanica. 


Landbouwers raken wanhopig
Voor landbouwers is de situatie inmiddels rampzalig geworden. Verschillende landbouwarealen staan volledig onder water. Vooral laaggelegen landbouwgebieden zijn zwaar getroffen. Boeren vrezen dat hun gewassen binnen 24 uur verloren kunnen gaan als het water niet snel wegtrekt. Veel landbouwers wijzen erop dat zij al jaren waarschuwen voor de slechte staat van trenzen, verstoppingen door wied en afval en het gebrek aan effectieve afwatering. Volgens hen zijn de bestaande voorzieningen onvoldoende om extreme regenval op te vangen.

“Regering op regering heeft landbouwers aan hun lot overgelaten,” klinkt het bitter. Sommigen vrezen faillissement omdat zij leningen hebben lopen voor hun aanplant. 

Pompgemalen hadden prioriteit moeten krijgen
Assembleelid Mahinder Jogi (VHP), zelf grootlandbouwer in Saramacca, stelt dat bij het Wereldbankproject voor rehabilitatie van het afwateringssysteem via het Saramaccakanaal verkeerde keuzes zijn gemaakt. Voor het project werd ongeveer US$ 35 miljoen geleend. Volgens Jogi hadden er twee grote pompgemalen moeten worden gebouwd: één bij Uitkijk aan het Saramaccakanaal en één bij de Surinamerivier. Daarmee zou overtollig water actief kunnen worden weggepompt, ongeacht eb of vloed.

“De sluis bij Creola is oorspronkelijk niet bedoeld als hoofdafvoer voor wateroverlast,” benadrukt Jogi. “Die sluis dient vooral voor scheepvaart en voor watertoevoer naar landbouwgebieden in droge tijden.” Volgens hem is onvoldoende geluisterd naar technische adviezen die eerder zijn gegeven. “Men heeft niet willen luisteren naar adviezen die zijn gegeven en een paar mensen hebben geld gemaakt met het project, zonder dat het gewenste resultaat is bereikt,” zegt hij.

Ilaco: huidige systeem onvoldoende bij extreme regenval
Ook ingenieur Ravi Patandin van ingenieursbureau Ilaco bevestigt tegenover Starnieuws dat het systeem zijn grenzen bereikt tijdens extreme regenval. Volgens hem is bij Uitkijk de situatie extra moeilijk omdat in de Saramaccarivier de waterstanden hoog zijn in de regentijd. Patandin legt uit dat lozen via zwaartekracht slechts gedurende een beperkt aantal uren rond eb mogelijk is. Maar wanneer de rivierstand hoog blijft, kan zelfs dat nauwelijks gebeuren.“Bij zulke omstandigheden is het vaak niet mogelijk om de sluisdeuren open te maken,” zegt hij. “Dan zou een groot pompgemaal nodig zijn, zoals bij Wakay in Nickerie.”

Volgens Patandin zou een klein pompstation nauwelijks effect hebben. “Dan pomp je water weg zonder dat je het merkt,” stelt hij. Om werkelijk verschil te maken zouden installaties nodig zijn met een capaciteit van ongeveer 20 tot 30 kubieke meter water per seconde.

Rehabilitatie sluizen nog niet afgerond
Bij Doorsteek, richting de Surinamerivier, wordt momenteel gewerkt aan de rehabilitatie van vijf spuissluizen en een schutsluis. Een deel van de oude deuren functioneerde al jaren niet meer goed en moet volledig worden vervangen. Volgens Patandin maken de werkzaamheden deel uit van een langlopend traject dat in 2024 is gestart. Door aanbestedingsprocedures, ontwerpwerk, productie en transport van onderdelen neemt het project veel tijd in beslag. De verwachting is dat de rehabilitatie rond augustus of september afgerond zal zijn.

Tot die tijd probeert men zoveel mogelijk bestaande spuimogelijkheden operationeel te houden. Één sluis is echter volledig buiten werking geraakt.

Onderhoud blijft groot probleem

Naast de technische beperkingen speelt volgens deskundigen ook achterstallig onderhoud een grote rol. Trenzen en kanalen groeien dicht met wied en raken verstopt door afval. Volgens Patandin worden zelfs grote hoeveelheden vuil in het Saramaccakanaal gedumpt. “Onderhoud blijft noodzakelijk,” benadrukt hij. “Maar ook mensen moeten hun verantwoordelijkheid nemen en geen afval in de kanalen gooien.”

Deskundigen wijzen erop dat extreme regenval steeds vaker voorkomt. Het vlakke kustgebied blijft daardoor bijzonder kwetsbaar voor wateroverlast. “De heftige buien komen nu in kortere tijd,” zegt Patandin. “En het kustgebied blijft vlak. Dus we zullen structureel iets moeten doen om dit soort hoeveelheden water sneller af te voeren.”

Volgens hem kan het probleem niet langer met tijdelijke maatregelen worden aangepakt. Zonder voldoende pompcapaciteit, goed functionerende sluizen en regelmatig onderhoud dreigt de wateroverlast steeds ernstiger te worden.

Voor de landbouwsector zijn de gevolgen nu al zichtbaar. Veel boeren kunnen hun gewassen niet meer redden of verkopen. De schade loopt dagelijks verder op, terwijl het water nog steeds nauwelijks zakt. Pas in september als de sluizen bij de Surinamerivier gerehabiliteerd zijn, zal ongeveer 60 procent van het water uit het Saramaccakanaal afgevoerd kunnen worden. Het probleem is dan nog niet verholpen zonder extra pompgemalen bij onder andere Uitkijk. Het gemaal daar voert slechts een beperkt deel van het water af van Uitkijkpolder.