Fraenk: Uitblijven reactivering Constitutioneel Hof verzwakt rechtsstaat

Deken Elleson Fraenk bij de installatie van de rechters. (Foto: Ranu Abhelakh) De Surinaamse Orde van Advocaten (SoVa) dringt opnieuw aan op de reactivering van het Constitutioneel Hof (CHof), dat al anderhalf jaar niet functioneert. Volgens deken Elleson Fraenk kan het herstel van dit belangrijke controlemechanisme niet langer worden uitgesteld, juist nu er grote zorgen bestaan over wetgeving die de rechtsbescherming van burgers en ondernemingen kan aantasten. Zij uitte deze waarschuwing vrijdag tijdens de installatie van vijftien nieuwe rechters tot leden-plaatsvervanger van

het Hof van Justitie.

“Dit is niet de eerste keer dat de Orde van Advocaten aandacht vraagt voor de reactivering van dit belangrijke instituut; het is inmiddels de zoveelste keer dat wij daarop moeten aandringen”, benadrukte Fraenk. Volgens haar is een functionerend Constitutioneel Hof onmisbaar voor de rechtsstaat, omdat het moet waarborgen dat wetgeving aan de Grondwet kan worden getoetst. Het langdurig uitblijven van de reactivering betekent dat een belangrijk instrument voor constitutionele controle niet beschikbaar is.

Fraenk wees in dit verband op de maatschappelijke beroering rond het wetsontwerp over beslaglegging. Niet alleen de advocatuur, maar ook de rechterlijke macht, de Vereniging van Deurwaarders en het bedrijfsleven hebben ernstige bezwaren tegen onderdelen van de voorgestelde regeling naar voren gebracht. Hoewel het wetsontwerp inmiddels is aangepast voor verdere behandeling in De Nationale Assemblée, zijn volgens de deken de belangrijkste bezwaren niet weggenomen. “Dat baart zorgen”, stelde zij.

Fraenk erkent dat de overheid een gerechtvaardigd belang heeft bij het waarborgen van de continuïteit van essentiële overheidstaken. Die bescherming mag volgens haar echter niet ten koste gaan van de mogelijkheid voor burgers en ondernemingen om hun rechten daadwerkelijk af te dwingen, ook wanneer zij tegenover de Staat staan.

Rechterlijke uitspraken moeten niet alleen worden gedaan, maar ook kunnen worden uitgevoerd. Wetgeving die de uitvoering van rechterlijke beslissingen belemmert, raakt volgens de SoVa rechtstreeks aan de rechtsbescherming. De deken riep daarom op de kritiek vanuit de rechtspraktijk serieus te nemen voordat het parlement een regeling met zulke verstrekkende gevolgen aanneemt. “De waarschuwingen die vanuit de rechtspraktijk zijn afgegeven, verdienen een serieuze heroverweging”, benadrukte zij. Volgens Fraenk onderstreept juist deze discussie het belang van een functionerend Constitutioneel Hof. Wanneer wetgeving vragen oproept over de bescherming van grondrechten, moet constitutionele toetsing mogelijk zijn.

De SoVa-deken stond daarnaast stil bij de internationale beoordeling die Suriname in 2027 te wachten staat op het gebied van de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. Fraenk benadrukte dat ook advocaten hun verplichtingen op dit terrein serieus moeten nemen. Tegelijkertijd waarschuwde zij dat de naleving van deze regels niet mag leiden tot aantasting van de onafhankelijkheid van advocaten, de vertrouwelijkheid van de relatie met cliënten en het recht op effectieve rechtsbijstand. Ook moet volgens haar worden voorkomen dat de financiële lasten van de verplichtingen vooral kleine advocatenkantoren onevenredig zwaar treffen.

Verder wees Fraenk op de toenemende toepassing van digitalisering en kunstmatige intelligentie (AI) binnen de juridische beroepspraktijk. Hoewel deze technologie mogelijkheden biedt om informatie sneller te verwerken en werkprocessen efficiënter te maken, brengt zij volgens de deken ook risico's met zich mee. Zij noemde onder meer de betrouwbaarheid van informatiebronnen, de bescherming van persoonsgegevens en de vertrouwelijkheid van juridische dossiers.

Fraenk benadrukte dat technologische hulpmiddelen het professionele oordeel van juristen niet mogen vervangen. De menselijke maat, zorgvuldigheid en kritische beoordeling blijven volgens haar essentieel voor een eerlijke rechtspleging.