Column: Is vrijwel iedereen in Suriname corrupt?

De uitspraak van parlementariër Steven Reyme dat vrijwel iedereen in Suriname corrupt is, is niet bepaald een uitspraak die je achteloos naast je neerlegt. Het is een verregaande generalisatie, die vragen oproept over de manier waarop we als samenleving naar corruptie kijken. Want als vrijwel iedereen corrupt is, wie bedoelen we dan precies? En belangrijker nog: wat verstaan we eigenlijk onder corruptie?

Dat corruptie in Suriname een hardnekkig probleem is, hoeft nauwelijks te worden betoogd. Het duikt op in verschillende sectoren, manifesteert zich op uiteenlopende niveaus en tast het vertrouwen in overheidsinstellingen aan. Maar het bestaan van een omvangrijk probleem betekent nog niet dat een hele bevolking over één kam kan worden geschoren.

Er is namelijk een wezenlijk verschil tussen degene die zijn positie misbruikt om persoonlijk voordeel te behalen, degene die bewust meewerkt aan een corrupt systeem en de burger die in een situatie terechtkomt waarin hij meent geen andere uitweg te hebben dan mee te bewegen. Dat laatste maakt een handeling niet automatisch aanvaardbaar, maar het vraagt wel om een eerlijker beoordeling van verantwoordelijkheden.

Corruptie ontstaat immers niet in een vacuüm. Zij heeft voedingsbodems. Ondoorzichtige procedures, gebrekkige controle, politieke bevoordeling, belangenverstrengeling en een gebrek aan consequenties kunnen een klimaat scheppen waarin misbruik van macht steeds gemakkelijker wordt. Wanneer regels niet voor iedereen op dezelfde manier gelden, groeit het gevoel dat persoonlijke contacten belangrijker zijn dan rechten en procedures.

Een burger die voor een vergunning, een stuk grond of een andere overheidsdienst telkens tegen muren aanloopt, kan uiteindelijk het gevoel krijgen dat een officiële aanvraag weinig oplevert. Iemand met de juiste contacten lijkt dan sneller geholpen te worden. Zo ontstaat een cultuur waarin gunsten, tussenpersonen en politieke bemiddeling een plaats innemen die eigenlijk door transparante dienstverlening zou moeten worden ingenomen.

Juist daarom is het voorstel van Reyme om procedures voor vergunningen en grondaanvragen te vereenvoudigen interessant. Burgers moeten in staat zijn hun zaken zelfstandig af te handelen, zonder afhankelijk te zijn van politici. Dat is een uitgangspunt waar weinig tegen in te brengen valt. Overheidsdiensten bestaan immers om burgers te dienen, niet om hen afhankelijk te maken van de welwillendheid van politieke of andere invloedrijke personen.

Daarbij mag ook worden verwacht dat iemand die deel uitmaakt van De Nationale Assemblée verder kijkt dan het benoemen van het probleem. Een parlementariër bevindt zich immers niet aan de zijlijn van de samenleving. Hij zit op een plaats waar wetgeving, controle en beleidsverandering mogelijk zijn. Juist daar ligt een verantwoordelijkheid. Wie constateert dat corruptie diep in de samenleving is doorgedrongen, zou die positie moeten benutten om verandering af te dwingen. Niet alleen door te zeggen hoe ernstig het probleem is, maar vooral door mee te werken aan oplossingen die burgers daadwerkelijk merken.

Maar daar begint ook de verantwoordelijkheid. Wie corruptie wil bestrijden, moet verder kijken dan de constatering dat het probleem overal voorkomt. Welke procedures moeten veranderen? Waar ontbreekt toezicht? Wie is verantwoordelijk wanneer regels bewust worden omzeild? En welke consequenties volgen wanneer publieke functies worden gebruikt voor persoonlijk of politiek gewin?

Het is gemakkelijk om te zeggen dat iedereen corrupt is. Moeilijker is het om precies aan te wijzen waar de verantwoordelijkheid ligt en vervolgens de moed te hebben daar iets aan te doen.

Bovendien schuilt er een gevaar in het normaliseren van corruptie door te suggereren dat iedereen eraan meedoet. Als iedereen toch corrupt zou zijn, waarom zou iemand zich dan nog inspannen om integer te handelen? Daarmee dreigt corruptie niet langer als afwijking van de norm te worden beschouwd, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van het maatschappelijk leven.

Dat zou een bijzonder kwalijke ontwikkeling zijn. Er zijn immers burgers die zich wel aan de regels houden, ambtenaren die hun werk naar eer en geweten doen en mensen die weigeren hun principes in te ruilen voor een persoonlijk voordeel. Ook hun bestaan verdient erkenning. Zij mogen niet verdwijnen achter een algemene beschuldiging.

Een parlementariër heeft het recht, en misschien zelfs de plicht, om de samenleving een ongemakkelijke spiegel voor te houden. Maar bij zo'n verstrekkende uitspraak hoort ook onderbouwing. Een volksvertegenwoordiger moet niet alleen benoemen wat er misgaat, maar ook helpen duidelijk maken hoe het anders kan.

Corruptie bestrijden begint niet met iedereen verdacht maken. Het begint met het herstellen van vertrouwen, het toepassen van gelijke regels, transparante procedures en het consequent ter verantwoording roepen van degenen die hun verantwoordelijkheid misbruiken.

Misschien moeten we daarom een andere vraag stellen. Niet of vrijwel iedereen in Suriname corrupt is, maar waarom een samenleving zo afhankelijk kan worden van systemen waarin corruptie ruimte krijgt.

Want zolang we vooral blijven wijzen naar iedereen, bestaat het risico dat niemand zich werkelijk verantwoordelijk voelt.

Indra Toelsie