WK-finale onder grauwe hemel na voetbalfeest met zware schaduwzijde

Een dag voor de WK-finale hangt boven New York een grauwe lucht. Rook van natuurbranden in Canada heeft delen van het noordoosten van de Verenigde Staten in smog gehuld. Het levert een symbolisch slotbeeld op van een toernooi dat schitterend voetbal en volle stadions bracht, maar ook werd overschaduwd door extreem weer, politieke inmenging en mensenrechtenschendingen.

De rook dreigde aanvankelijk gevolgen te hebben voor de finale. Buien en onweer lijken de luchtkwaliteit echter te verbeteren. De afsluitende training van Spanje werd vanwege het noodweer afgelast, maar de eindstrijd zou niet in gevaar zijn.

Voor FIFA-criticus en politicoloog Jules Boykoff was de meest omstreden gebeurtenis buiten het veld het terugdraaien van de rode kaart van de Amerikaanse sterspeler Folarin Balogun. De automatische schorsing werd ingetrokken nadat president Donald Trump contact had opgenomen met FIFA-voorzitter Gianni Infantino.

“Ik denk dat dit de geschiedenis ingaat als een van de grootste controverses uit de

WK-historie”, zegt Boykoff. Volgens hem wilde Trump met zijn tussenkomst vooral aan zijn binnenlandse achterban laten zien dat hij een krachtige leider is die internationale organisaties naar zijn hand kan zetten.

Boykoff spreekt van sportswashing: sport gebruiken om politiek voordeel te behalen. Volgens hem doet Trump dat nadrukkelijker dan andere moderne Amerikaanse presidenten. De politicoloog brengt de bemoeienis in verband met de komende parlementsverkiezingen en de onvrede onder delen van Trumps achterban over onder meer de oorlog met Iran en de Epstein-documenten.

Niet iedereen was welkom Ook de toegang tot het WK leidde tot kritiek. Een Somalische scheidsrechter kon het land niet binnenkomen, spelers werden aan de grens vastgehouden en supporters kregen geen visum.

“Dit is een WK op een plek waar de wereld niet welkom is”, zegt Minky Worden van Human Rights Watch. Zij wijst erop dat honderdduizenden Haïtianen in de Verenigde Staten hun tijdelijke verblijfsstatus verloren, terwijl het

nationale elftal van Haïti op het WK actief was.

Volgens Lily Dong Li Rosengard van lhbti-rechtenorganisatie ILGA World kan het toernooi niet uitsluitend worden beoordeeld op basis van wat zich in de stadions afspeelde. “Je moet ook kijken naar wie er niet waren”, zegt zij. Volgens Rosengard bleven veel leden van de lhbti-gemeenschap weg, omdat zij zich niet veilig genoeg voelden om naar de Verenigde Staten te reizen.

Andrew Giuliani, die namens de regering-Trump verantwoordelijk is voor de WK-organisatie, wees de kritiek van de hand. “Een visum is een privilege, geen recht”, zei hij tijdens een persconferentie.

Volgens Giuliani heeft de Verenigde Staten bewezen dat het mogelijk is miljoenen internationale bezoekers te ontvangen en tegelijkertijd de veiligheid te bewaken. “Amerikanen werden verliefd op het WK en de wereld werd opnieuw verliefd op Amerika”, stelde hij.

ICE-beleid ging buiten stadions door Vooraf bestond de vrees dat immigratiedienst ICE tijdens het WK

arrestaties zou verrichten rond de stadions. Voor zover bekend bleven grootschalige acties daar uit. Volgens Daniel Noroña van Amnesty International zorgde het toernooi echter vooral voor afleiding van wat elders in het land gebeurde.

“De deportaties, arrestaties en het onrechtvaardige en wrede immigratiebeleid gingen gewoon door”, zegt hij. Op enkele kilometers van het stadion waar de finale wordt gespeeld, wordt al maanden geprotesteerd bij een detentiecentrum van ICE. Er zijn klachten over voedseltekorten, gebrekkige toegang tot medicijnen en onvoldoende rechtsbescherming voor gedetineerden.

Human Rights Watch stelt dat tijdens de tweede ambtstermijn van Trump tot dusver 55 mensen zijn overleden in detentiecentra van ICE. Ook bij optreden op straat vielen dodelijke slachtoffers. Volgens Worden werden alleen al in de afgelopen week twee vaders door ICE neergeschoten terwijl zij onderweg waren naar hun werk.

Supporters richten blik op finale Onder supporters van Argentinië en Spanje lopen de meningen uiteen. Een Argentijnse fan

merkte cynisch op dat Infantino waarschijnlijk niet zou opnemen wanneer hun president zou bellen over een rode kaart.

Een Spaanse supporter gebruikte hardere woorden voor Trump. Anderen willen de politieke en maatschappelijke discussies voorlopig naast zich neerleggen.

“Het zou geen factor moeten zijn”, zei een andere Spaanse fan. “We moeten gewoon genieten van onze finale en voor onze tweede ster gaan.” Wanneer zondag het laatste fluitsignaal klinkt, zal dit WK worden herinnerd om het voetbal, de volle tribunes en de grote sportmomenten. Maar ook om alles wat zich rondom het veld afspeelde en niet eenvoudig onder het feestgedruis kon worden weggestopt.