Tijd dat het volk de president rechstreeks kiest

Surinamers mogen iedere vijf jaar naar de stembus om hun volksvertegenwoordigers te kiezen, maar wie uiteindelijk president wordt, bepalen zij niet rechtstreeks. Die beslissing ligt bij De Nationale Assemblée (DNA), waar politieke partijen na de verkiezingen onderhandelen over de machtsverdeling. De vraag rijst of dit systeem nog aansluit bij de democratische verwachtingen van de samenleving.

Volgens de Grondwet wordt de president gekozen met een tweederdemeerderheid in DNA. Wanneer die meerderheid na twee stemmingen uitblijft, kan de Verenigde Volksvergadering de beslissing nemen.

Daarmee is het presidentschap in belangrijke mate afhankelijk van politieke verhoudingen en coalitieafspraken.

Advertisement

Minder politieke koehandel

Een belangrijk argument voor rechtstreekse presidentsverkiezingen is dat burgers zelf kunnen bepalen wie het land leidt. Onder het huidige systeem kan een presidentskandidaat afhankelijk zijn van onderhandelingen tussen partijen, waarbij ministersposten en andere bestuurlijke afspraken onderdeel

kunnen zijn van de coalitievorming.

Bij rechtstreekse verkiezingen verschuift die beslissing naar de kiezer. Politieke partijen blijven belangrijk, maar kunnen niet langer uitsluitend via parlementaire onderhandelingen bepalen wie president wordt.

Een sterker mandaat van het volk

Een rechtstreeks gekozen president beschikt over een eigen democratisch mandaat. Kandidaten moeten hun visie rechtstreeks aan de samenleving presenteren en steun verwerven onder kiezers uit alle districten.

Dat kan presidentskandidaten stimuleren om verder te kijken dan hun traditionele partijachterban en nationale vraagstukken centraal te stellen, zoals economische ontwikkeling, gezondheidszorg, onderwijs en werkgelegenheid.

Ook krijgt de bevolking de mogelijkheid om afzonderlijk te oordelen over de geschiktheid van een presidentskandidaat en de samenstelling van het parlement.

Meer verantwoording aan de burger

Rechtstreekse verkiezingen kunnen bovendien de politieke verantwoordelijkheid

vergroten. Een president die persoonlijk campagne heeft gevoerd met concrete beloften, kan bij een volgende verkiezing rechtstreeks door de kiezers worden beoordeeld.

Een systeem met een tweede verkiezingsronde wanneer niemand een absolute meerderheid behaalt, kan bovendien bijdragen aan een breder gedragen presidentschap.

Maar ook risico’s

Rechtstreekse verkiezingen zijn geen garantie voor beter bestuur. Zij kunnen leiden tot polarisatie of conflicten tussen een president en een parlement met verschillende politieke meerderheden.

Daarom moet een eventuele grondwetswijziging gepaard gaan met duidelijke bevoegdheden, sterke parlementaire controle, onafhankelijke rechtspraak en transparante campagnefinanciering.

Tijd voor een nationaal debat

Suriname heeft de afgelopen decennia verschillende politieke machtswisselingen meegemaakt, maar de wijze waarop het staatshoofd wordt gekozen, is in essentie hetzelfde gebleven.

De discussie over rechtstreekse presidentsverkiezingen verdient daarom

een serieuze plaats op de nationale agenda.

Want uiteindelijk draait democratische vernieuwing om een fundamentele vraag: moet de keuze voor de hoogste politieke functie in het land bij de gekozen volksvertegenwoordigers blijven, of verdient de Surinaamse kiezer daarin zelf het laatste woord?

Redactie Chronos