Surinaams bewustzijn: tijd om ons koloniale verleden én ons politieke denken te overstijgen

[INGEZONDEN] – Wie zijn wij als Surinamers? Wat heeft ons slavernij- en koloniale verleden gedaan met ons denken, onze identiteit en vooral onze omgang met macht? Het zijn vragen die wij ons als samenleving onvoldoende stellen, terwijl de antwoorden van groot belang zijn voor onze nationale ontwikkeling. Suriname is een land van culturele, etnische en religieuze verscheidenheid. Deze diversiteit vormt onze rijkdom, maar tegelijkertijd worstelen wij met verdeeldheid, politieke afhankelijkheid en een bestuurscultuur waarin groepsbelangen regelmatig zwaarder lijken te wegen dan het algemeen belang.

De geschiedenis speelt hierin een belangrijke rol. Slavernij en kolonialisme waren niet uitsluitend systemen van economische uitbuiting. Zij creëerden ook maatschappelijke verhoudingen waarin macht, afhankelijkheid, ongelijkheid en gehoorzaamheid centraal stonden. Hoewel deze systemen formeel verdwenen zijn, kunnen bepaalde patronen via instituties, opvoeding en maatschappelijke gewoonten blijven voortbestaan. Dat betekent niet dat Surinamers gevangen zitten in een onveranderlijke koloniale mentaliteit. Integendeel. Het betekent dat wij kritisch moeten onderzoeken

welke historische patronen nog invloed hebben op ons handelen en welke wij bewust willen veranderen.

Van etnisch bewustzijn naar nationaal bewustzijn

Onze samenleving kent verschillende culturele identiteiten. Men kan Hindostaans, Creools, Javaans, Marron, Inheems of van gemengde afkomst zijn en tegelijkertijd volledig Surinamer zijn. Het probleem ontstaat wanneer etnische verbondenheid wordt gebruikt om politieke loyaliteit af te dwingen of wanneer politieke partijen het belang van de eigen achterban boven dat van de samenleving plaatsen. Een volwassen nationaal bewustzijn vraagt daarom niet om het opgeven van onze culturele identiteit, maar om het ontwikkelen van een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor Suriname. Wij moeten leren denken als burgers van één republiek, zonder onze verschillende achtergronden te verloochenen.

Sublimatie: van eigenbelang naar maatschappelijke verantwoordelijkheid

Binnen de psychologie verwijst sublimatie naar het omzetten van persoonlijke impulsen en spanningen in maatschappelijk waardevol gedrag. Dit begrip verdient bijzondere aandacht binnen onze politieke cultuur. Wat gebeurt er wanneer persoonlijke ambitie, gekrenkte trots, rivaliteit

of machtsdrang het handelen van bestuurders bepaalt? En wat zou er veranderen wanneer deze drijfveren bewust worden omgezet in dienstbaarheid, zelfbeheersing en verantwoordelijk leiderschap?

Politieke volwassenheid begint bij zelfreflectie. Een bestuurder moet zichzelf voortdurend durven afvragen: handel ik vanuit persoonlijke belangen, partijloyaliteit of vanuit mijn verantwoordelijkheid tegenover de samenleving? Macht behoort geen persoonlijk bezit te zijn, maar een tijdelijk mandaat van de samenleving.

Politieke onafhankelijkheid is nog geen mentale onafhankelijkheid

Suriname werd in 1975 staatkundig onafhankelijk. Maar onafhankelijkheid vraagt meer dan een eigen vlag, volkslied en regering. Zij vraagt om burgers die zelfstandig en kritisch denken, bestuurders ter verantwoording durven roepen en weigeren politieke afhankelijkheid als vanzelfsprekend te accepteren. Een democratie wordt niet uitsluitend bepaald door verkiezingen. Zij wordt vooral zichtbaar in de manier waarop macht wordt gecontroleerd, publieke middelen worden beheerd en burgers gelijkwaardig worden behandeld. Daarom moeten politieke scholing, ethisch leiderschap, transparantie en burgerschapsvorming een centrale plaats krijgen in onze nationale

ontwikkeling.

De toekomst begint bij bewustwording

De ontwikkeling van een nieuw Surinaams bewustzijn begint in gezinnen, scholen, maatschappelijke organisaties en politieke partijen. Wij moeten onze geschiedenis kennen, onze verschillen respecteren en onze bestuurders beoordelen op integriteit, deskundigheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het slavernijverleden en kolonialisme hebben onze samenleving beïnvloed, maar hoeven onze toekomst niet te bepalen.

De werkelijke emancipatie van Suriname begint wanneer wij niet langer uitsluitend vragen wie de macht bezit, maar vooral waarvoor die macht wordt gebruikt. De belangrijkste vraag is daarom niet alleen wie wij als Surinamers zijn geworden, maar welke samenleving wij bewust willen achterlaten aan de volgende generaties.

Roel J. Haakmat | oktober 2026