Oproepen AI-ontwikkeling te vertragen leiden tot stille koude oorlog

/>
"Deze 'stille AI-Koude Oorlog' is hypocriet en kortzichtig," zo klonk het. 

Stand AI-wedloop tussen de VS en China
De VS lopen nog steeds voorop op enkele van de belangrijkste vlakken van de AI-wedloop, maar China verkleint de achterstand, zo stellen experts. Amerikaanse bedrijven domineren nog altijd de private investeringen en de productie van toonaangevende AI-modellen. 

Volgens het 'AI Index Report' van Stanford University investeerden Amerikaanse bedrijven in 2025 285,9 miljard dollar in AI, tegenover 12,4 miljard dollar in China. 

De VS hebben ook een voorsprong wat betreft de meest geavanceerde halfgeleiders die nodig zijn om hypermoderne modellen te trainen. Chinese bedrijven hebben echter aangetoond dat ze robuuste AI-modellen kunnen produceren, ondanks de Amerikaanse beperkingen op de toegang tot de meest geavanceerde AI-chips. 

In januari haalde de Chinese AI-startup DeepSeek de krantenkoppen nadat het bedrijf ervoor zorgde dat de aandelenkoersen van Amerikaanse techbedrijven kelderden; het bedrijf beweerde dat de ontwikkeling van zijn model slechts een fractie kostte van wat concurrenten aan hun eigen AI-programma's hadden uitgegeven. 

DeepSeek veroorzaakte een schokgolf in AI-kringen toen het in december een onderzoeksartikel publiceerde waarin stond dat voor het "trainen" van het nieuwste DeepSeek-model – het selecteren en invoeren van de informatie die nodig is om vragen te beantwoorden –  minder dan 6 miljoen dollar aan rekenkracht van Nvidia H800-chips nodig was. Dit is slechts een fractie van de miljardenbudgetten voor AI waarover Amerikaanse techreuzen zoals OpenAI (voor ChatGPT) en het Amerikaanse Google (voor Gemini) beschikken. 

OpenAI-topman Altman verklaarde dat de training van GPT-4, het nieuwste programma van zijn bedrijf, meer dan 100 miljoen dollar heeft gekost; dit meldde Wired in april 2023. Door de toenemende concurrentie op het gebied van AI tussen de twee grootste economieën ter wereld hebben Washington en Beijng vijandige beleidsmaatregelen tegen elkaar getroffen. De VS hebben beperkingen opgelegd aan de toegang van China tot geavanceerde halfgeleiders en technologie voor chipfabricage, met het argument dat geavanceerde chips de Chinese militaire capaciteiten en de capaciteiten op het gebied van inlichtingen en surveillance zouden kunnen versterken.

De regering heeft beperkingen gehandhaafd op de meest geavanceerde chips, waaronder Nvidia's Blackwell-processors, terwijl de verkoop van sommige minder krachtige chips aan China is toegestaan. Tegelijkertijd beschikt China over voordelen op andere gebieden van de AI-toeleveringsketen, met name bij de productie van cruciale zeldzame aardmetalen die in geavanceerde technologie worden gebruikt, en bij de opwekking van meer dan twee keer zoveel elektriciteit als de VS; hierdoor heeft het land toegang tot de enorme hoeveelheden relatief goedkope energie die nodig zijn voor de werking van AI-datacenters. 

In oktober scherpte China de exportcontroles aan voor vijf cruciale zeldzame aardmetalen, evenals de beperkingen op de export van gespecialiseerde technologische apparatuur voor het raffineren van deze metalen.

Claim morele gelijk
Zowel Washington als Beijing presenteert zijn aanpak van AI als de meest verantwoorde, maar beide zetten de technologie ook in voor nationale veiligheid en militaire doeleinden.

In juni gaf de regering-Trump opdracht tot een versnelling van het AI-gebruik binnen de Amerikaanse inlichtingendiensten en op het gebied van oorlogsvoering. Het Amerikaanse leger bevestigde in maart dat het geavanceerde AI-tools had ingezet tijdens de strijd tegen Iran om snel informatie te verwerken, waarbij werd benadrukt dat mensen de uiteindelijke beslissingen over doelwitten nemen. Deze bevestiging kwam op een moment dat er werd opgeroepen tot een onafhankelijk onderzoek naar het bombardement op een school in Zuid-Iran, waarbij zeker 156 mensen – voornamelijk kinderen – om het leven kwamen. 

Bovendien hebben diverse rapporten bevestigd dat Israël sterk leunde op AI tijdens zijn genocidale oorlog in Gaza, die sinds oktober 2023 aan bijna 73.800 Palestijnen

het leven heeft gekost en het grootste deel van het gebied in puin heeft gelegd. In juli 2025 bracht Francesca Albanese, speciaal rapporteur van de Verenigde Naties voor de mensenrechten in de bezette Palestijnse gebieden, een rapport uit waarin de bedrijven in kaart werden gebracht die Israël steunen bij de verdrijving van Palestijnen en de genocidale oorlog in Gaza, in strijd met het internationaal recht. De Amerikaanse tech- en AI-gigant Palantir was een van de bedrijven die in het rapport werden genoemd. 

Voorstanders van kunstmatige intelligentie (AI) stellen dat de technologie de productiviteit kan verhogen en nieuwe soorten werk kan creëren, maar de snelle ontwikkeling ervan roept ook zorgen op over banenverlies, de verspreiding van desinformatie en de middelen die nodig zijn om de AI-infrastructuur draaiende te houden. (Foto: Reuters)
In maart 2021 sloten de Amerikaanse bedrijven Google en Amazon een deal ter waarde van 1,2 miljard dollar om cloudtechnologie te leveren aan de Israëlische overheid en defensie. De overeenkomst, bekend als Project Nimbus, geeft de Israëlische autoriteiten toegang tot computerinfrastructuur die grote hoeveelheden data kan opslaan en verwerken, en die gebruikmaakt van tools zoals gezichts- en emotieherkenning, biometrische analyse en de verwerking van demografische gegevens. 

Daarnaast is het Pentagon in conflict geraakt met Anthropic, omdat het bedrijf weigert toe te staan ​​dat zijn modellen worden gebruikt voor volledig autonome wapens of voor grootschalige surveillance. 

China heeft kritiek geuit op het toenemende militaire gebruik van AI en waarschuwde dit jaar nog tegen het geven van de macht aan algoritmen om te beslissen over "leven en dood". Uit onderzoek van persbureau Reuters bleek echter in juli dat onderzoekers met banden met het Chinese leger gebruik hadden gemaakt van de output van toonaangevende Amerikaanse AI-modellen om de Chinese defensiecapaciteiten te versterken, onder meer voor surveillancedoeleinden. 

Uit een onderzoek van AP van vorig jaar bleek dat AI en andere technologieën deel zijn gaan uitmaken van een enorm Chinees surveillanceapparaat dat wordt ingezet om dissidenten en minderheden, waaronder Oeigoeren en Tibetanen, te volgen. Daarbij kwam naar voren dat Amerikaanse technologiebedrijven een grote rol speelden bij de levering van de technologie die aan de basis lag van dat systeem. 

Bovendien weigerden de twee economische grootmachten in februari om zich aan te sluiten bij een verklaring over de regulering van AI-inzet bij oorlogsvoering, tijdens een internationale militaire top over AI in Spanje. 

Hoe verder? 
De oproepen van kopstukken uit de technologiesector om de ontwikkeling van AI te vertragen, roepen vragen op over hun vermogen en bereidheid om de technologie te beheersen, aldus Aya Ibrahim, senior visiting fellow bij het AI Now Institute. Ibrahim verklaarde tegenover Al Jazeera dat deze waarschuwingen komen op een moment dat bedrijven onder enorme financiële druk staan ​​om steeds krachtigere AI-systemen te ontwikkelen. 

"Er hangt veel geld af van het feit dat ze dit op de markt brengen en – eerlijk gezegd – dat ze het goed doen," zei ze, eraan toevoegend dat er "steeds meer twijfel bestaat over hun vermogen om beide te doen". Ook plaatste ze vraagtekens bij de manier waarop de ontwikkeling van AI wordt geframed als een race; dit zou bedrijven kunnen aanzetten om de technologie zo snel mogelijk te ontwikkelen, zonder oog te hebben voor de gevolgen. 

"Het narratief van een race is inherent problematisch, omdat we daarmee in veel opzichten afstevenen op een 'race to the bottom'," aldus Ibrahim. "Je wint dan wel, maar wat win je precies en tegen welke prijs?"