De moorden op topfiguren Haniyeh en Shukr onthullen diepe veiligheidsproblemen in Iran, wat de groeiende instabiliteit van het regime benadrukt.
De diepe veiligheidskwetsbaarheden van de Islamitische Republiek Iran werden vorige maand volledig zichtbaar met de moord op Hamas-politiek leider Ismail Haniyeh, slechts enkele uren na de moord op Hezbollah’s tweede man, Fuad Shukr, in Beiroet.
In wat misschien aannemelijker leek in een aflevering van de Israëlische spionagethriller Teheran, werd een explosief tot ontploffing gebracht in Haniyeh’s slaapkamer in een officiële regeringsresidentie in Teheran, terwijl de in Doha gevestigde Hamasnik in de stad was voor de presidentiële inauguratie van Masoud Pezeshkian.
Iran en zijn
leidende proxygroep, Hezbollah, hebben gezworen om op deze dubbele moordpartij te reageren met een grote aanval op Israël, tenzij de door de VS geleide pogingen voor een staakt-het-vuren in Gaza succesvol zijn.
Het veiligheids- en inlichtingenapparaat van het regime is duidelijk geïnfiltreerd, waarbij Israëls vermogen om zijn tegenstanders aan te vallen ongetwijfeld paranoia veroorzaakt onder de gerontocratische elite van Teheran. Dat is al een tijdje het geval, met de eliminatie door de Verenigde Staten van de Iraanse topgeneraal Qasem Soleimani in een drone-aanval nabij de luchthaven van Bagdad in Irak in januari 2020; de vooraanstaande Iraanse kernwetenschapper Mohsen Fakhrizadeh die later
datzelfde jaar werd neergeschoten door een op afstand bestuurbaar wapen; of Mossad-agenten die in 2018 een Iraanse faciliteit in Teheran binnenvielen om een halve ton aan waardevolle nucleaire bestanden te stelen.
Hoewel deze acties zeker de leiderschapscapaciteiten en middelen van de Islamitische Republiek en haar vazallen schaden, vormen ze nauwelijks een existentiële bedreiging voor het regime. De enige keer in de 45-jarige geschiedenis van het regime dat het voortbestaan ervan werd bedreigd, was toen de eigen bevolking massaal in opstand kwam.
Zoals de afgelopen decennia hebben laten zien, verachten grote delen van de Iraanse bevolking hun regering – of hebben ze, op zijn best, het vertrouwen verloren in het vermogen ervan om binnenlandse sociaaleconomische zorgen voorrang te geven boven een buitenlands beleid dat gericht is op het zaaien van regionale onrust en het financieren van een web van terreurproxy’s.
Toen een populaire hervormingsgezinde oppositieleider in 2009 de presidentsverkiezingen verloor van hardliner Mahmoud Ahmadinejad, in wat algemeen werd gezien als een gemanipuleerde verkiezing, protesteerden miljoenen Iraniërs in het hele land maandenlang, scanderend “Waar is mijn stem?”
Meer recent nam slechts 40% van de stemgerechtigde Iraanse kiezers deel aan de presidentsverkiezingen om te bepalen wie de ultraconservatieve Ebrahim Raisi zou opvolgen, die in mei omkwam bij een helikoptercrash. Dat is de laagste opkomst ooit sinds de revolutie van 1979, wat de dalende politieke betrokkenheid en diepe frustraties van Iraniërs benadrukt die er genoeg van hebben.
Iraanse inflatie stijgtDe inflatie in Iran blijft duizelingwekkende hoogten bereiken, van ongeveer 10% in 2016 tot bijna 50% in 2023. De werkloosheid blijft hoog, terwijl bijna een derde van de Iraniërs in extreme armoede leeft.
De geschiedenis heeft laten zien dat Iraniërs in opstand komen als ze worden gedwongen, net zoals in september 2022 toen een 22-jarige Iraans-Koerdische vrouw, Mahsa “Jina” Amini, werd gedood in politiehechtenis nadat ze was gearresteerd door de “moraliteitspolitie” van het land omdat ze haar hijab verkeerd droeg. Wat volgde was een landelijke massaopstand van ongekende omvang, intensiteit en duur, die de fundamenten van de Islamitische Republiek deed schudden. Maandenlang, en ondanks een gewelddadige repressie door het regime, protesteerden Iraniërs van alle leeftijden, etniciteiten en sociaaleconomische achtergronden op straat, en riepen ze op tot een einde aan het regime.
Hun boodschap was duidelijk: de Islamitische Revolutie van 1979 was mislukt en het regime dat daaruit voortkwam, naderde een bittere ondergang. Westerse regeringen en beroemdheden sloten zich aan bij het uiten van steun voor de Iraanse demonstranten.
Vrouwen in Iran en daarbuiten scheurden hun hijabs af en knipten hun haar af, in weerwil van een regime dat al tientallen jaren probeerde al hun bewegingen te regeren. De beweging Vrouw, Leven, Vrijheid, die was ontstaan door de dood van Amini, was zo wijdverbreid dat praten over een regimewisseling in Iran minder een mogelijkheid dan een onvermijdelijkheid leek. “De vraag is niet langer of Iraniërs de ayatollah ten val zullen brengen” was de titel van een opiniestuk in The New York Times in december 2022. De protestbeweging in Iran is sindsdien afgenomen, deels vanwege de brute campagne van arrestaties en executies van het regime – en de afnemende internationale steun voor de demonstranten – maar de revolutionaire geest leeft sterk onder Iraniërs, zoals blijkt uit de magere opkomst bij de laatste presidentsverkiezingen.
Een gezonder buitenlands beleid van de VS en Israël zou zich evenzeer kunnen richten op het versterken en ondersteunen van de Iraanse bevolking als op precisieaanvallen op belangrijke activa en figuren van de Islamitische Republiek.
De schrijver is de auteur van het binnenkort te verschijnen boek Unveiled: Inside Iran’s #WomenLifeFreedom Revolt.
