De Honorair Consul van Suriname in New York, Anand Jagessar, en Roshan Aliahmad zijn de initiatiefnemers geweest voor het organiseren van een ‘Meet and Greet’ bijeenkomst waarbij zakenlieden en ondernemers van Suriname en Guyana, de Surinaamse diaspora en potentiele investeerders de gelegenheid is geboden om kennis te maken met president Chandrikapersad Santokhi en vragen aan hem te stellen. De bijeenkomst vond plaats op 22 september te City Palace, Ozone Park in Queens, New York.

Onder de aanwezigen bevonden zich, naast de presidentiele delegatie, onder andere de vertegenwoordiger van Digicel, de directeur van Radio Rasonic Nickerie, dokters, advocaten, ingenieurs en zorgpersoneel

van Surinaamse afkomst. 

De president sprak de aanwezigen toe en ging in op de economische vooruitgang van Suriname, met name in op de olie- en gassector, en de inspanningen van de overheid voor het creëren van een gunstig klimaat te creëren voor internationale investeerders. De president noemde de aanwezige diaspora, de informele ambassadeurs van Suriname en gaf aan dat zij, ondanks het feit dat zij in het buitenland wonen en werken, toch hun bijdragen kunnen blijven leveren. De president riep de aanwezigen op om vast te houden aan hun waarden en geloof.  Het staatshoofd sprak zijn waardering uit aan de diaspora

en eerde hen om hun moed: “Het doel van het leven is om je dromen te volgen en te streven naar een betere toekomst voor de volgende generatie” aldus de president.

Op 5 september 2024 heeft ambassadeur Pick Fung Ho-Chong haar geloofsbrieven aangeboden aan de Keizer van Japan, Zijne Majesteit Keizer Hironomiya Naruhito, als niet-residerend Buitengewoon- en Gevolmachtigd Ambassadeur van Suriname in Japan, met als standplaats Beijing, China. De overhandiging van de geloofsbrieven heeft plaatsgevonden in de State Hall “Matsu” van de Imperial Palace in Tokyo, Japan.

Voorafgaand aan de overhandiging van de geloofsbrieven aan Keizer Naruhito, heeft ambassadeur Ho-Chong op 2 september een bilateraal onderhoud gehad met de Viceminister van Buitenlandse Zaken van Japan, Okano Masataka. Tijdens dit onderhoud heeft de Ambassadeur haar dank betuigd voor de technische- en financiële

ondersteuning welke Japan over de jaren heen aan Suriname heeft geboden. Daarnaast werden ook de diverse milieuaspecten besproken waarmee beide landen te kampen hebben.

De samenwerking tussen Japan en de CARICOM is tevens aan de orde gesteld, voornamelijk vanwege het feit dat het jaar 2024 het 30-jarig jubileum markeert sinds het eerste overleg tussen Japan en de CARICOM. Om deze gelegenheid te herdenken, is het jaar 2024 uitgeroepen tot “Japan-CARICOM Friendship Year”. Eén van de hoogtepunten tijdens de viering, is de aankomende “8th Japan-CARICOM Ministerial Level Conference”, welke in december 2024, in Japan, zal plaatsvinden.

Ambassadeur Ho-Chong sprak erkentelijkheid uit, namens de

Republiek Suriname, aan Japan voor de tastbare resultaten binnen de bilaterale relatie, waaronder de diverse donaties binnen de medische sector en donaties voor milieugerichte aspecten. Tot slot deed de ambassadeur de toezegging om tijdens haar ambtstermijn een bijdrage te zullen leveren in het versterken van de samenwerking tussen Suriname en Japan. De Republiek Suriname en Japan onderhouden sinds 2 november 1976 diplomatieke betrekkingen. De aanbieding van geloofsbrieven is een bijzonder diplomatiek ijkpunt voor de bilaterale samenwerking tussen bevriende landen.

In New York heeft de opening plaatsgevonden van een ‘Top van de Toekomst’ (Summit of the Future) van de Verenigde Naties (VN). Wereldleiders waren op zondag 22 september bijeen om een nieuwe internationale consensus te bereiken over hoe we een beter heden kunnen leveren en de toekomst kunnen veiligstellen. Het doel van de top is tweeledig: de inspanningen versnellen om onze bestaande internationale verplichtingen na te komen en concrete stappen ondernemen om te reageren op nieuwe uitdagingen en kansen. Dat zal concreet worden in een actiegericht slotdocument, het Pact voor de Toekomst.

De secretaris-generaal (SG) van de Verenigde Naties, António

Guterres benadrukte dat Het Pact voor de Toekomst gaat over het stimuleren van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen en het Akkoord van Parijs, het versnellen van een rechtvaardige transitie weg van fossiele brandstoffen en het veiligstellen van een vreedzame en leefbare toekomst voor iedereen op onze planeet. Het omvat een baanbrekende toezegging van regeringen om naar jongeren te luisteren en hen te betrekken bij besluitvorming, op nationaal en mondiaal niveau. En het zet zich in voor sterkere partnerschappen met het maatschappelijk middenveld, de particuliere sector, lokale en regionale autoriteiten en meer. Het Global Digital Compact is gebaseerd op het principe dat technologie iedereen ten goede moet komen.

De president van de Algemene Vergadering, Philémon Yang (VZ), benadrukte in zijn toespraak dat de wereld op een cruciaal punt staat. De gedeelde verantwoordelijkheid om gezamenlijk de toekomst vorm te geven, met aandacht voor dringende mondiale uitdagingen zoals conflicten, klimaatverandering en ongelijkheid. Tegelijkertijd wordt hoop uitgesproken over de mogelijkheden voor vernieuwing, innovatie en samenwerking.

In lijn met de oproep van de SG en de VZ van de Algemene Vergadering riep president Chandrikapersad Santokhi eveneens op tot de dringende noodzaak van multilaterale actie om de uitdagingen van de moderne wereld aan te pakken, met bijzondere aandacht voor duurzame ontwikkeling, klimaatverandering, en economische ongelijkheid. Een van de kernpunten is multilaterale samenwerking. Er is een oproep tot gezamenlijke, wereldwijde actie voor een betere toekomst, waarbij eerdere beloften nu moeten worden omgezet in daden. Het Caribisch gebied, waaronder Suriname, kampt met grote bedreigingen door klimaatverandering en economische problemen, zoals hoge schulden. Deze landen hebben vaak niet de middelen om te investeren in essentiële sectoren zoals gezondheidszorg, onderwijs en infrastructuur.

Lage- en middeninkomenslanden worden benadeeld door het huidige wereldwijde financiële systeem, waardoor ze recordbedragen moeten betalen aan schulden, geld dat anders besteed had kunnen worden aan ontwikkeling en klimaatweerbaarheid. Suriname heeft zichzelf gepositioneerd als een koolstof negatieve natie, ondanks de financiële uitdagingen. Suriname  heeft met succes hervormingen doorgevoerd en innovatieve strategieën geadopteerd, begrotingsstabilitisatie met  een gezond vooruitzicht van economisch en monetair beleid, met duurzaam hulpbronnenbeheer, dat Suriname de biodiversiteit beschermt en hernieuwbare energie bevordert, alsook  voedselzekerheid.

Desondanks wordt Suriname ook geconfronteerd met uitdagingen, zoals ongelijkheid en ongelijkheid, marginalisering van bepaalde groepen, onder andere inheemse en tribale gemeenschappen, gezondheidszorg, toegang tot en kwaliteitsonderwijs, vooral op het platteland afgelegen gebieden en een ontoereikende infrastructuur.

De president heeft opgeroepen dat kleine en kwetsbare landen hierbij geholpen moeten worden met duurzame ontwikkelingsinspanningen. Erkend dient te worden dat de belangrijkste obstakels voor groei en vooruitgang, niet door hun toedoen zijn ontstaan. Hij heeft eveneens opgeroepen om de jeugd erbij betrekken bij het ontwerpen van de toekomst. President Santokhi sloot af met een oproep voor collectieve verantwoordelijkheid voor een versterkt multilateraal systeem, een die in overeenstemming is met het internationaal recht, met mondiale, humanitaire solidariteit, een blijvend platform, dat niemand achterlaat!

De essentie van de boodschappen is de oproep tot collectieve actie, met de nadruk op solidariteit en multilaterale samenwerking, en het belang van de Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling. Het ‘Pact voor de Toekomst’ wordt gepresenteerd als een belofte om niet alleen onmiddellijke problemen aan te pakken, maar ook te bouwen aan een duurzame en rechtvaardige toekomst.

Via deze link kunt u de toespraak van de president volgen: https://webtv.un.org/en/asset/k1u/k1uo9kxjqs

Klimaatverandering blijft een van de grootste bedreigingen voor kleine eilandstaten wereldwijd. Terwijl de gevolgen steeds duidelijker worden, groeit ook de noodzaak voor gezamenlijke actie en ondersteuning vanuit de internationale gemeenschap. Tijdens de samenkomst van het AOSIS-platform (Alliance of Small Island States) op 23 september in New York, riep president Chandrikapersad Santokhi de internationale gemeenschap op om het “SIDS Center for Excellence” te ondersteunen, voor het faciliteren van capaciteitsopbouw en projectvoorbereiding op lokaal niveau.

De president gaf aan dat het platform bijeenkomt, enkele maanden nadat de toezeggingen zijn gedaan in de Antigua en Barbuda Agenda voor SIDS 4 (ABAS), de 4e

Internationale Conferentie over Kleine Eilandstaten in Ontwikkeling. Hij noemde het een ambitieuze agenda die de betrokkenheid van allen vereist om deze volledig en onmiddellijk te implementeren.

De president benadrukte dat het SIDS Center for Excellence essentieel is voor het leveren van technische assistentie en middelen om de meest urgente uitdagingen aan te pakken. President Santokhi riep op tot versnelde hervormingen en betere coördinatie binnen de internationale financiële architectuur, met name de internationale financiële instellingen (IFI’s).

De invoering van de “Multidimensional Vulnerability Index” (MVI) is een belangrijke mijlpaal in dit verband. Verschillende delegaties, waaronder de secretaris-generaal van de VN, hebben aangedrongen op een

spoedige implementatie van de MVI in de procedures en beoordelingsinstrumenten van de internationale financiële instellingen, zoals het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank, zodat het ontwikkelingsniveau van landen beter kan worden beoordeeld. “De MVI moet alle meetinstrumenten vervangen die veel landen in schuldencrisis uitsluiten van financiële ondersteuningsfondsen en mechanismen”, stelde het staatshoofd.

De president is ervan overtuigd dat het AOSIS-platform consensus kan bewerkstelligen over de kritieke kwesties die moeten worden aangepakt om ontwikkelingsuitdagingen en de impact van klimaatverandering te bestrijden. Voor landen als Suriname is compensatie van “verlies en schade” als gevolg van klimaatverandering, zoals droogte en overstromingen, een urgente kwestie die nu moet worden aangepakt. Deze belangrijke kwesties zullen ook tijdens vele mondiale en regionale bijeenkomsten worden besproken, zoals de biodiversiteitsbijeenkomst in Colombia en COP 29 in Azerbeidzjan.

President Santokhi bevestigde Surinames steun aan de “Declaration on Sea Level Rise and Statehood”. “Als laaggelegen land met een koolstofnegatieve status, een hoge bosbedekking en een lage ontbossingsgraad, zijn we tegelijkertijd extreem kwetsbaar voor zeespiegelstijging,” hield de president het gehoor voor. “Een belangrijk deel van onze kustzone is reeds ernstig beschadigd door zeespiegelstijging. Bijna 80% van onze productiecapaciteit bevindt zich in het kustgebied en de stijgende zeespiegel zal ernstige gevolgen hebben voor de voedselzekerheid.” Het staatshoofd merkte op dat Suriname de aanname van de Verklaring over zeespiegelstijging en staatssoevereiniteit ondersteunt en dat de aanbevelingen met spoed moeten worden geïmplementeerd. “Alleen door gezamenlijke actie en een sterke stem kunnen we de uitdagingen van klimaatverandering en ontwikkeling voor kleine eilandstaten effectief aanpakken.”

Update: Dit artikel is een uitgebreide versie van ons eerder gepubliceerde bericht over Suriname’s deelname aan de regionale meeting ‘Financing Circular Economy Solutions for Waste Management‘ in Bridgetown, Barbados. Het biedt diepgaander inzicht in de besproken onderwerpen, uitdagingen en toekomstplannen.

Suriname bestudeert samen met lidlanden van CARIFORUM mechanismen en financiële instrumenten voor duurzaam afvalbeheer en een circulaire economie.

Van 3 tot 6 september 2024 nam een delegatie van het Ministerie van Ruimtelijke Ordening en Milieu deel aan de regionale meeting ‘Financing Circular Economy Solutions for Waste Management’ in Bridgetown, Barbados. Deze bijeenkomst, onderdeel van het Zero Waste in the Caribbean-initiatief onder het thema New

Ways, New Waves, had als doel mechanismen en financiële instrumenten voor duurzaam afvalbeheer en de overgang naar een circulaire economie te bestuderen, in samenwerking met CARIFORUM-lidstaten. Het project wordt gefinancierd door de Europese Unie, met medefinanciering van Duitsland, en uitgevoerd in samenwerking met CARIFORUM. Belangrijke uitvoerende partners zijn onder andere het UN Environment Program (UNEP), de Duitse Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ), en het Franse Agence Française de Développement (AFD). De geografische scope omvat CARIFORUM-lidstaten zoals Antigua en Barbuda, de Bahama’s, Barbados, Suriname, en Trinidad en Tobago.

Onderwerpen van DiscussieTijdens het evenement werden onder meer de volgende onderwerpen besproken:

Suriname’s Uitdagingen en

VoortgangNet als veel andere lidstaten wordt Suriname geconfronteerd met aanzienlijke uitdagingen op het gebied van afvalbeheer. Meer dan 95% van het afval, inclusief gevaarlijke materialen, wordt in de open lucht gedumpt. Ongereguleerde verbranding en illegale storting zijn wijdverspreid, terwijl minder dan 5% van het afval wordt hergebruikt of gerecycled. Het afvalbeheer wordt grotendeels gesubsidieerd door de overheid, zonder directe kosten voor huishoudens of bedrijven. In het kustgebied, waar meer dan 85% van de bevolking woont, verzorgt het Ministerie van Openbare Werken de afvalinzameling. Dagelijks wordt er ongeveer 399 ton afval gestort op de vuilstortplaats Ornamibo, wat de bestaande infrastructuur zwaar belast. Een bijkomend probleem vormt de verwerking van gebruikte banden.

Ondanks deze uitdagingen heeft Suriname vooruitgang geboekt met het opzetten van een Geïntegreerd Afvalbeheerplan (IWMP) in 2022, gebaseerd op de 5R-principes (Refuse, Reduce, Reuse, Repurpose, Recycle). Dit plan sluit aan bij de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDGs) 11 en 12 en is gekoppeld aan de Nationale Milieu Raamwet. Projecten zoals het “Koni Doti”-project in Blauwgrond zijn goede voorbeelden van initiatieven die afvalscheiding en recycling stimuleren. Bovendien heeft de regering wetgeving ingevoerd die de productie, distributie en het gebruik van plastic voor eenmalig gebruik, zoals plastic zakken, lepels, vorken en rietjes, uiterlijk per 1 april 2025 zal verbieden.

Conclusie en AanbevelingenTijdens de regionale meeting werd duidelijk dat Suriname, net als vele andere CARIFORUM-landen, voor aanzienlijke uitdagingen staat wat betreft afvalbeheer. De fragmentatie van wetgevende kaders, het gebrek aan technische capaciteit en infrastructuur, en de financiële houdbaarheid van afvalbeheerprojecten kwamen sterk naar voren als belangrijke punten van zorg. Tegelijkertijd zijn er veelbelovende stappen gezet, zoals de ontwikkeling van het IWMP en de gefaseerde uitfasering van plastic voor eenmalig gebruik tegen 2025.

Aanbevelingen die zijn voortgevloeid uit de meeting zijn:

Toekomstige Stappen en Regionale SamenwerkingDeze aanbevelingen zullen in de laatste week van oktober tijdens een High Level Forum in Trinidad & Tobago verder worden uitgewerkt, waarbij de focus zal liggen op het ontwikkelen van een regionale strategie voor de aanpak van afvalbeheer in het Caribisch gebied. Tijdens dit forum zullen de deelnemende lidstaten gezamenlijk werken aan oplossingen om de afvalproblematiek op een gecoördineerde manier aan te pakken, waarbij grensoverschrijdende samenwerking en de uitwisseling van best practices centraal staan.

Daarnaast zullen financieringsmogelijkheden voor nationale en regionale projecten worden onderzocht, waarbij specifieke aandacht uitgaat naar innovatieve oplossingen voor afvalbeheer, zoals afvalreductie aan de bron, recyclinginitiatieven, en het benutten van afval als grondstof voor nieuwe producten. Door deze benadering kan er worden gewerkt aan het stimuleren van een circulaire economie, waarin materialen zo lang mogelijk in omloop blijven, en de milieubelasting door afval tot een minimum wordt beperkt.

Financieringsmogelijkheden en Economische KansenVoor Suriname bieden deze aanbevelingen een kans om de bestaande afvalbeheerstructuren te versterken en verder te ontwikkelen. Door het implementeren van een duurzaam afvalbeleid kunnen belangrijke stappen worden gezet richting een circulaire economie, waarbij afval niet langer wordt gezien als een probleem, maar als een waardevolle bron van grondstoffen. Dit kan op termijn niet alleen bijdragen aan een schoner milieu, maar ook economische kansen creëren in sectoren zoals recycling en hernieuwbare energie.

De financiering van dergelijke projecten zou kunnen voortkomen uit internationale fondsen en programma’s die gericht zijn op klimaatverandering en duurzame ontwikkeling, zoals het Green Climate Fund of specifieke regionale financieringsmechanismen die tijdens het forum zullen worden besproken. Hierdoor kunnen de benodigde investeringen worden gedaan om de transitie naar een duurzamer afvalbeheer in Suriname en de bredere regio mogelijk te maken.

Psycho heeft met het nummer In Me Soul een nieuwe mijlpaal bereikt. De videoclip van zijn hit is momenteel al meer dan 3 miljoen keer bekeken op YouTube.

In Me Soul stond afgelopen jaar op nummer 1 bij verschillende radiostations in Suriname. Het nummer is ook in Nederland en België bekend. De videoclip haalde de 1 miljoenste view binnen drie maanden.

Psycho, artiestennaam van Gerbon Jasenie, is een Surinaams dancehallzanger. Hij passeerde in 2020 als eerste artiest de grens van 1 miljoen views op TrackDrip met zijn album Succes. Hij is in korte tijd razend populair geworden.

Het YouTube-kanaal van de artiest, maadnbadpsy, is afgelopen jaar in aanmerking

gekomen voor de Silver Play Button na het behalen van 100.000 abonnees.

De videoclip van In Me Soul is hieronder te zien.

President Chan Santokhi heeft tijdens een ontmoeting met de diasporagemeenschap in New York haar opgeroepen om te investeren in Suriname. (Foto's: Kabinet van de President)

Suriname is volgens president Chan Santokhi een aantrekkelijke bestemming voor buitenlandse investeringen en zakelijke partnerschappen. Dit deed hij tijdens een ontmoeting met de diasporagemeenschap in New York. De president gaf een uiteenzetting en benadrukte de economische

vooruitgang van Suriname, met name in de olie- en gassector, en de inspanningen van de overheid om een gunstig klimaat te creëren voor internationale investeerders. “Suriname heeft aanzienlijke stappen gezet in de ontwikkeling van zijn koolwaterstofindustrie, met grote spelers als Total Energies en Petronas die de leiding nemen in offshore-olievelden zoals Blok 58 en Blok 52".

Deze projecten stimuleren volgens Santokhi niet alleen de olie- en gassector van het land, maar creëren ook waardevolle spin-offs die bijdragen aan een bredere economische ontwikkeling. Hij stelde voorts hoe deze ontwikkelingen kunnen leiden tot verbeteringen in de

infrastructuur en kansen kunnen creëren voor de lokale bevolking. Terwijl de olie- en gasindustrie blijft bloeien, stimuleert het ook de economische groei en positioneert het Suriname als een opkomend energieknooppunt in de regio.

De uiteenzetting over de economie van president Santokhi diende tegelijkertijd ook als een oproep aan de Surinaamse diaspora in New York. Omdat de diasporagemeenschap over waardevolle expertise en middelen beschikt die kunnen helpen bij de ontwikkeling van sectoren zoals landbouw, toerisme en zelfs startups. Het staatshoofd benadrukte de cruciale rol die zij kunnen spelen bij het bijdragen aan de economische vooruitgang van Suriname, meldt de Communicatiedienst Suriname.

“U, als bedrijfseigenaar, als investeerder of als dienstverlener, kunt lokale content zijn, wanneer u zich als bedrijf registreert in Suriname en een geschikte zakenpartner vindt”, liet het staatshoofd doorschemeren. De president gaf aan dat de missie van de regering is om een gunstig klimaat te creëren voor internationale zaken, buitenlandse investeringen aan te trekken en internationale samenwerking te bevorderen. Het staatshoofd beriep zich erop dat Suriname openstaat voor serieuze zaken. “Wij hebben een gastvrije bevolking en samenleving, een regering die pro-business is, een rechterlijke macht die sterk en onafhankelijk is, een ontwikkelende en transformerende banksector en een diversiteit die in vrede leeft”, voerde de president aan.

President Chan Santokhi en zijn echtgenote tijdens de 'meet & greet' in Queens, New York.

De president was zondag ook aanwezig tijdens een 'meet en greet', die gehouden werd door honorair consul van Suriname in New York, Anand Jagessar, en Roshan Aliahmad. Op de bijeenkomst waren zakenlieden en ondernemers van Suriname en Guyana, de Surinaamse diaspora en potentiële investeerders aanwezig. Zij hebben vragen gesteld aan de president over de situatie in het land. De bijeenkomst vond te City Palace, Ozone Park in Queens, New York.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft de zevende tussentijdse evaluatie van het steunprogramma voor Suriname afgerond en goedkeuring gegeven voor de vrijgave van USD 63 miljoen. Van dit bedrag zal bijna USD 26 miljoen dienen als balanssteun.

Het IMF heeft aangegeven, dat het niet behalen van bepaalde resultaatcriteria eind juni 2024, geen verdere belemmering hoeft te zijn, aangezien de Surinaamse regering al correctieve maatregelen heeft genomen. Het IMF heeft gezegd dat er ook gelet moet worden op de inkomstenzijde van Suriname.

Karel Eckhorst, adviseur voor Suriname in het uitvoerend bestuur van het IMF, zegt dat daar al vanaf het

begin van het programma naar gekeken wordt. Hij zegt dat Suriname op divere manieren gewerkt heeft om de inkomstenzijde te verhogen en dat zulks redelijk gelukt is.

Tijdens het Suriname Tourism Festival op 27, 28 en 29 september, zal er een foto-en videowedstrijd gehouden worden om de schoonheid van Suriname te laten zien, door de lenzen van mensen die dat ervaren hebben. Het thema is ‘Tourism and Peace’.

Sieske Rama, coördinator van het festival, vertelt dat de maand september de Toerismemaand is. Gedurende deze maand zijn in verschillende districten activiteiten gehouden. Het hoogtepunt is het driedaags festival, waarbij er van alles en nog wat over de toerismesector te zien zal zijn. Er zijn ook vertegenwoordigers van andere landen afgereisd naar Suriname.

Rama vindt het belangrijk dat

buitenlanders dit meemaken, maar het helpt veel wanneer Surinamers zelf de informatie tot zich nemen en verder verspreiden. De winnaars van de foto- en videowedstrijd worden op 10 oktober bekendgemaakt.

Van donderdag 19 tot en met zondag 22 september 2024 heeft het Justitieel Interventie Team (JIT), ondersteund door het Nationaal Leger (NL), drie illegale landingsbanen in het Pusugrunu-gebied, in het district Sipaliwini, onklaar gemaakt.

De banen werden ontdekt tijdens een verkenningsoperatie en zijn met behulp van explosieven vernietigd. Vorig jaar werd in hetzelfde gebied eveneens een illegale landingsbaan onklaar gemaakt.

Er loopt momenteel een strafrechtelijk onderzoek naar de betrokken criminele organisatie achter deze activiteiten. Tijdens de operatie zijn twee verdachten aangehouden, terwijl enkele anderen nog voortvluchtig zijn.

Het Openbaar Ministerie benadrukt opnieuw, dat in het kader van de (trans) nationale drugscriminaliteit, er

regelmatig acties zullen worden ondernomen om illegale banen in kaart te brengen en die vervolgens onbruikbaar te maken.