DNA-leden voor ruimere opsporingsbevoegdheden, maar vrezen misbruik en onvoldoende bescherming burgers

De noodzaak om politie en justitie meer bevoegdheden te geven in de strijd tegen zware en georganiseerde criminaliteit wordt breed onderschreven in De Nationale Assemblée (DNA). Toch hebben verschillende parlementariërs tijdens de vergadering vrijdag ernstige zorgen geuit over de uitvoering van de voorgestelde wetgeving. Zij vrezen dat de uitbreiding van opsporingsbevoegdheden zonder voldoende wettelijke waarborgen kan leiden tot machtsmisbruik, aantasting van de privacy en schade voor onschuldige burgers.

Tijdens de voortgezette behandeling van de wijziging van het Wetboek van Strafvordering bleek dat de discussie zich niet zozeer richt op de vraag óf de nieuwe bevoegdheden noodzakelijk zijn, maar vooral op de voorwaarden waaronder opsporingsdiensten daarvan gebruik mogen maken. Het wetsontwerp voorziet onder meer in mogelijkheden voor stelselmatige observatie, infiltratie, het opnemen van vertrouwelijke communicatie en digitaal onderzoek. Deze instrumenten moeten de autoriteiten beter in staat stellen om onder andere drugshandel, witwassen en andere vormen van georganiseerde criminaliteit aan te pakken.

Tegelijkertijd vroegen parlementariërs zich af of de voorgestelde bepalingen voldoende bescherming bieden wanneer opsporingsambtenaren hun bevoegdheden te ruim toepassen of misbruiken.

Twijfels over toezicht en integriteit
VHP-fractieleider Asis Gajadien benadrukte dat ruimere bevoegdheden gepaard moeten gaan met duidelijke wettelijke grenzen en effectieve controle. Hij schetste verschillende praktijksituaties waarin digitaal onderzoek verder kan reiken dan noodzakelijk is voor een strafzaak. Zo kan het onderzoek van een in beslag genomen laptop toegang bieden tot omvangrijke bedrijfsadministraties en gegevens van personen die niets met het onderzochte strafbare feit te maken hebben.

Gajadien pleitte voor strengere afbakening van dergelijke onderzoeken, aanvullende rechterlijke toetsing en betere bescherming van vertrouwelijke informatie. Hij stelde bovendien dat Suriname onvoldoende een cultuur kent waarin overheidsfunctionarissen aansprakelijk worden gehouden voor hun handelen. Volgens hem moet daarom ook worden gekeken naar zwaardere sancties voor functionarissen die misbruik maken van hun bijzondere positie.

VHP-assembleelid Mahinder Jogi legde eveneens de nadruk op de betrouwbaarheid van handhavers. Hij vroeg aandacht voor opleiding, integriteit en voortdurende controle op het functioneren van politieagenten en andere opsporingsambtenaren. De uitbreiding van bevoegdheden vereist volgens hem dat de overheid ook voldoende vertrouwen kan hebben in degenen die deze bevoegdheden moeten uitvoeren.

Onschuldige burgers kunnen zwaar worden getroffen
Een terugkerend aandachtspunt tijdens de vergadering was de positie van burgers die onterecht in een strafrechtelijk onderzoek terechtkomen. Assembleelid Stanley Betterson (ABOP) waarschuwde dat een onterechte aanhouding of langdurige detentie iemands leven ingrijpend kan veranderen. Ook wanneer later blijkt dat iemand onschuldig is, kunnen baanverlies, reputatieschade en psychische problemen blijvende gevolgen hebben. Hij pleitte daarom voor betere mogelijkheden tot schadevergoeding en investeringen in forensische deskundigheid, zodat de kans op fouten tijdens strafrechtelijke onderzoeken wordt verkleind.

Ook assembleelid Ann Sadi (NDP) vroeg nadrukkelijk aandacht voor de rechtsbescherming van burgers en ondernemers. Volgens haar kunnen onterechte verdenkingen en het onderzoeken van vertrouwelijke bedrijfsgegevens grote schade veroorzaken, vooral bij kleine ondernemingen. Zij wil dat burgers en ondernemers die onterecht door opsporingshandelingen worden getroffen, aanspraak kunnen maken op compensatie en rectificatie.

Privacy en digitale gegevens
Verschillende leden uitten zorgen over de bescherming van persoonlijke gegevens die tijdens opsporingsonderzoeken worden verzameld. Daarbij gaat het niet alleen om informatie van verdachten, maar ook om gegevens van familieleden, werknemers, klanten en andere personen die toevallig in beeld komen. Gajadien vroeg om duidelijke regels voor het bewaren, hergebruiken en vernietigen van dergelijke informatie. Ook wees hij op het risico dat vertrouwelijke communicatie tussen bijvoorbeeld een advocaat en zijn cliënt tijdens digitaal onderzoek wordt ingezien.

A20-fractieleider Steven Reyme stelde vergelijkbare vragen. Hij wilde van de regering weten hoe wordt gegarandeerd dat niet-relevante gegevens van onschuldige burgers worden vernietigd en welke rechtsmiddelen beschikbaar zijn wanneer hun privacy onrechtmatig wordt geschonden. Ook de duur van observatieoperaties riep vragen op. Reyme vroeg welke grenzen gelden wanneer een persoon gedurende langere tijd wordt gevolgd en een observatiebevel herhaaldelijk wordt verlengd.

Buitenlandse opsporingsdiensten onder Surinaams gezag
Een ander onderwerp dat bij meerdere sprekers terugkwam, was de mogelijke inzet van buitenlandse opsporingsambtenaren op Surinaams grondgebied. Gajadien en Reyme benadrukten dat internationale samenwerking noodzakelijk kan zijn bij de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, maar dat buitenlandse functionarissen niet zonder duidelijke regels en toezicht mogen optreden. Reyme stelde daarbij nadrukkelijk dat Suriname de zeggenschap over opsporingshandelingen op eigen grondgebied moet behouden.

De parlementariërs willen duidelijkheid over de verantwoordelijkheden, de bevoegdheden en de aansprakelijkheid wanneer buitenlandse opsporingsambtenaren de rechten van burgers schenden.

Steun voor wet, maar roep om aanscherping
Ondanks de uiteenlopende zorgen spraken verschillende parlementariërs hun steun uit voor de komst van de nieuwe opsporingsbevoegdheden. Zij erkennen dat de georganiseerde criminaliteit steeds geavanceerder opereert en dat politie en justitie niet met verouderde middelen kunnen blijven werken.

Reyme wees bovendien op de internationale verplichtingen van Suriname in het kader van de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. Volgens hem maakt de naderende evaluatie in 2027 een voortvarende behandeling noodzakelijk, maar mag tijdsdruk niet ten koste gaan van de kwaliteit van de wet.

Gajadien vroeg de regering om de opmerkingen en wijzigingsvoorstellen uit het parlement samen met de betrokken deskundigen opnieuw te beoordelen en waar nodig in het wetsontwerp te verwerken. De rode draad in de

bijdragen was daarmee duidelijk: de strijd tegen criminaliteit moet worden versterkt, maar niet ten koste van de rechtszekerheid van burgers.

Voor verschillende DNA-leden is het onvoldoende om opsporingsdiensten nieuwe bevoegdheden te geven zonder tegelijkertijd helder vast te leggen wie toezicht houdt, hoe misbruik wordt voorkomen en welke bescherming burgers krijgen wanneer de overheid fouten maakt.