COP31: veel gepraat, weinig geld

Ingezonden:

Halverwege de klimaattop valt het resultaat tegen. Suriname zal vooral op zichzelf moeten rekenen.

Door Gerard Lau

Sinds 9 november zitten bijna 200 landen in het Turkse Antalya bij elkaar voor COP31, de jaarlijkse klimaattop van de Verenigde Naties (VN). Er worden meer dan 90.000 deelnemers verwacht en de top loopt tot 20 november. Nu we halverwege zijn, valt het resultaat tegen. Er wordt veel gepraat, maar er komt weinig geld op tafel. Voor Suriname zou dat een duidelijk signaal moeten zijn dat we niet op donoren kunnen wachten.

Een moeizame start

De top begon met een ruzie over de agenda die tot diep in de nacht duurde. Ontwikkelingslanden wilden klimaatgeld bovenaan de lijst. Uiteindelijk kwam er een apart overleg over klimaatgeld, maar zonder bedragen. Afrikaanse landen vroegen ook om een apart agendapunt over geld voor aanpassing aan klimaatverandering. Dat haalde het niet. Een hoge Europese functionaris had vooraf al gezegd dat er

geen politieke wil was voor nieuwe toezeggingen. Tot nu toe zijn die er ook niet gekomen.

Bij de leiderstop op 11 en 12 november ontbraken de regeringsleiders van de Verenigde Staten, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan en Canada. De VS zijn zelfs niet op regeringsniveau aanwezig. Het belangrijkste resultaat tot nu toe is een vrijwillige afspraak om tegen 2035 35 procent van alle energie wereldwijd uit elektriciteit te halen. India doet niet mee. En nergens staat dat die stroom schoon moet zijn, dus ook een kolencentrale telt mee.

Het afbouwen van olie, gas en steenkool staat niet op de agenda. Europa en de eilandstaten willen het in de slottekst, de olielanden houden het tegen. Brazilië kwam met een vrijwillig stappenplan en VN-chef Guterres vroeg om een belasting op de extra winsten van olie- en gasbedrijven. Verplicht is niets daarvan.

Wie betaalt?

Volgens de VN hebben ontwikkelingslanden rond 2035 elk jaar ongeveer 305 miljard dollar nodig

om zich te wapenen tegen klimaatverandering. In 2024 kregen ze tussen de 28 en 32 miljard. Vorig jaar is in Brazilië afgesproken dat bedrag te verdrievoudigen. Ook dan is maximaal 29 procent van wat nodig is gedekt.

Bij klimaatschade is het beeld nog slechter. Het VN-fonds daarvoor had in september ruim 820 miljoen dollar aan toezeggingen binnen, terwijl er voor 2,8 miljard aan aanvragen lag. In oktober werd de eerste aanvraag voorlopig goedgekeurd: ongeveer 21 miljoen dollar voor Nepal, na zware overstromingen. Dat is nog geen 1 procent van de schade daar.

Ook eerdere beloften werden niet op tijd nagekomen. Rijke landen zouden vanaf 2020 jaarlijks 100 miljard dollar geven. Dat lukte pas in 2022. En in dat ‘klimaatgeld’ zitten ook leningen, die gewoon terugbetaald moeten worden. Intussen steeg de wereldwijde uitstoot in 2025 weer. Met het huidige beleid gaat de aarde volgens de VN 2,8 graden opwarmen, terwijl in Parijs 1,5 graad

is afgesproken.

Goedkoop zijn deze bijeenkomsten ook niet. De voorbereidende bijeenkomst in Fiji kostte alleen al 20 miljoen Australische dollar. Van de ruim vijftig uitgenodigde wereldleiders kwamen er twee van buiten de Stille Oceaan. De president van Palau zei dat de procedure om aan geld te komen ‘zo traag is dat het water het gat vult terwijl we wachten’.

Toch niet helemaal zinloos

Om eerlijk te zijn: het is niet allemaal verspilling. Volgens de VN koerste de wereld in 2015 nog af op 3 tot 3,5 graden opwarming, nu op 2,8. Duurzame energie is sindsdien sterkgegroeid. En Suriname heeft er zelf baat bij. Dat wij koolstofkredieten aan andere landen kunnen verkopen, komt door regels uit het Parijsakkoord. Zonder deze toppen zou een land met 600.000 inwoners ook nergens mee aan tafel zitten. Mijn conclusie: de COP levert regels en markten op, maar weinig geld.

De Caricom als eigen blok

Voor onze regio is er dit jaar iets nieuws. De Caricom onderhandelt in Antalya als eigen

blok, volgens de Caribische klimaatexperts een historische stap. Tot nu toe liepen de Caribische landen vooral mee met de Alliantie van Kleine Eilandstaten (AOSIS). Die groep verlaten ze niet, maar met een eigen blok krijgen ze er een stoel aan tafel bij. ‘Kracht komt uit aantallen en eenheid’, zei Colin Young, directeur van het Caribische klimaatcentrum in Belize.

Begin november legden de Caribische ministers hun standpunt vast. Ze willen dat Antalya nog eens bevestigt dat 1,5 graad het hoofddoel van het Parijsakkoord blijft. Volgens hen wordt die grens waarschijnlijk binnen enkele jaren overschreden, en moet die overschrijding zo klein en zo kort mogelijk blijven. Grote uitstoters moeten hun plannen aanscherpen. Klimaatgeld moet voorspelbaar en betaalbaar zijn en mag de schulden van de regio niet verder opdrijven. Aanpassing is voor het Caribisch gebied ‘een kwestie van overleven’. Young wil daarnaast dat het VN-fonds voor klimaatschade echt geld gaat uitbetalen. ‘Onze landen kunnen niet

wachten’, zei hij, met de verwoesting door orkaan Melissa op Jamaica in gedachten. Volgens Young wil de regio ook dat de wereld weggaat van fossiele brandstoffen.

De Caricom heeft de onderhandelingen verdeeld over ministers uit de regio. Barbados, Jamaica, Antigua en Barbuda en Dominica nemen onder meer geld, aanpassing en schade voor hun rekening. Suriname kreeg, samen met Belize, de markten: de handel in koolstofkredieten tussen landen, geregeld in Artikel 6 van het Parijsakkoord. Minister Patrick Brunings van Olie, Gas en Milieu is daarvoor samen met de Belizaanse minister Orlando Habet de Caribische trekker. In Antalya leidt hij ook een Caricom-delegatie. Volgens het vakblad Carbon Pulse ziet het Caribische blok die markten als een middel om klimaatplannen uit te voeren.

Die rol past bij Suriname. Weinig landen in de regio hebben zoveel bos, en dus zoveel belang bij goede regels voor koolstofkredieten. Maar het levert ook een ongemakkelijke vraag op. Dezelfde minister die namens de Caricom pleit voor 1,5 graad, is ook

verantwoordelijk voor olie en gas. En vanaf 2028 komt daar grootschalige olieproductie op zee bij. Brunings zal in Antalya aan andere landen moeten uitleggen hoe die twee rollen samengaan. Daarvoor moet het Surinaamse olieverhaal op orde zijn.

Suriname moet het zelf doen

Meer dan 90 procent van Suriname is bos en we nemen meer CO₂ op dan we uitstoten. In ons nieuwe nationale klimaatplan staat dat we dat tot 2035 zo houden. Maar meer dan 80 procent van de bevolking woont in de lage kustzone, waar zeespiegelstijging, kustafslag en verzilting een reëel gevaar zijn. De vorige regering schatte in 2024 dat we de komende 15 tot 20 jaar ongeveer 10 miljard dollar nodig hebben om ons daartegen te beschermen.

Dat geld gaat niet uit Antalya komen. Suriname is een middeninkomensland met een zware schuldenlast. Als we al iets krijgen, zijn het vooral leningen. Ik vind het geen prettige conclusie, maar we zullen het

grotendeels zelf moeten betalen.

Daar zijn mogelijkheden voor. In 2028 moet de eerste olie uit het GranMorgu-project komen. De inkomsten voor de staat volgen later. Leg nu al wettelijk vast dat een vast deel daarvan naar kustbescherming, drainage en drinkwater gaat.

Ook ons bos kan geld opleveren. Minister Brunings probeert in Antalya ook een deal te sluiten over de verkoop van Surinaamse koolstofkredieten. Zo’n krediet is een bewijs dat ons bos uitstoot voorkomt, en andere landen kunnen dat kopen. De opbrengst moet volgens de minister naar milieubescherming, een duurzamere goudsector en inheemse en tribale gemeenschappen. Prima, maar dan moet wel openbaar worden hoeveel kredieten er verkocht worden, voor welke prijs en aan wie.

Verder moeten we projecten klaar hebben liggen. Als er ergens geld vrijkomt, gaat dat naar landen met plannen die uitgewerkt en doorgerekend zijn. Met alleen een wensenlijst kom je er niet.

Op 20 november sluit de top. Ik verwacht er weinig van. Antalya

laat opnieuw zien dat de rijke landen niet uit zichzelf gaan betalen. Als we onze kust willen beschermen, moeten we daar nu zelf geld voor reserveren.

Gerard Lau is beleidsanalist en dit opinie stuk is geschreven op persoonlijke titel.