Meelezen in historische scheepspapieren: nooit vervaardigde schoenen en een verdwenen gouden ring
Foto: De Slag bij Kijkduin in 1673, een zeeslag tussen Nederlandse zeevaarders en de Frans-Britse vloot, geschilderd door Willem van de Velde. Beeld Collectie National Maritime Museum, Londen
Meer dan 140 duizend pagina’s Nederlandse scheepspapieren, tussen 1652 en 1815 gestolen door Britse kapers, staan vanaf vrijdag online. Ze geven een unieke
Het is 1672 en een Nederlander in Suriname heeft een nieuw paar schoenen nodig. Als instructie voor de schoenmaker knipt hij de omtrek van zijn voet uit een stuk papier. Met zwierige letters schrijft hij een korte instructie op het papier: ‘Patroon
De schoenen kwamen nooit. Het schip dat de bestelling vervoerde, werd onderweg naar Nederland gekaapt door Britse zeevaarders. De schoenleest kwam terecht in een
Vanaf 21 juni zijn 144 duizend hoofdzakelijk Nederlandse pagina’s uit die Prize Papers online beschikbaar voor onderzoekers en publiek. Van scheepsjournaals en ladingoverzichten tot logboeken en plantagelijsten tot de leest van een anonieme 17de-eeuwse
‘AFGELOPEN 10 JAAR IS ER WEINIG MEE GEDAAN’
De Dutch Prize Papers zijn ‘een zeer relevante collectie’, zegt hoogleraar Zeegeschiedenis Michiel van Groesen van de Universiteit Leiden – zelf niet aan het onderzoek verbonden. ‘In 2008 schreef historicus en NRC-journalist Roelof van Gelder een
Nederland en Engeland (en vanaf 1707 Groot-Brittannië) vochten tussen 1652 en 1784 vier onderlinge oorlogen. De wederzijdse kaapvaart was als economische oorlogsvoering deel van die conflicten, zegt dr. Jelle van Lottum van het Huygens ING, die leiding gaf aan het digitaliseringsproject.
Dr. Jelle van Lottum
‘Ook kapers waren aan regels gebonden. Gekaapte schepen werden naar een Engelse haven gebracht, waar een klerk de bemanning verhoorde. De High Court of Admiralty in Londen beoordeelde daarna met de verhoorverslagen en de scheepspapieren of het schip en de lading terecht in beslag
Over wat voor materiaal gaat het?
‘Een aanzienlijk deel van de collectie bestaat uit persoonlijke brieven, bij benadering 38 duizend exemplaren. Daar zit van alles
‘Het gaat daarbij niet alleen om post die onderweg naar de bestemming werd onderschept, maar ook om privéverzamelingen. Scheepskapiteins droegen soms hun complete correspondentie bij zich; alle brieven die ze in de loop der tijd hadden ontvangen. Je hebt dan natuurlijk maar de helft
‘Er zijn uit deze periode maar weinig documenten van gewone mensen bewaard gebleven. Die brieven zijn een soort tijdmachines – je krijgt een inkijkje in levens dat anders verloren zou zijn.’
Hoe vind je als onderzoeker je weg in een verzameling van 144 duizend nogal uiteenlopende documenten?
‘Dat is vrij lastig. We hebben natuurlijk beschrijvingen van de papieren uit de catalogus van The National Archives, waardoor je kunt zoeken op datum, de naam van een schip of de naam van de kapitein.
‘We denken nu over het opzetten van
Uw eigen onderzoek spitst zich toe op arbeidsmigratie. Hoe spelen de papieren uit deze verzameling daarbij een rol?
‘Zodra een schip werd opgebracht in een Britse haven, werd de bemanning verhoord door een klerk, meestal ergens in een taveerne. Dat waren standaardvragen: hoe heet je, waar
‘Zo hebben we de gegevens van ruim 15 duizend zeelieden. Aan de hand daarvan kun je migratiepatronen in kaart brengen. En omdat het gegevens
‘Andere onderzoekers kijken naar heel andere aspecten. Een collega in
De gedigitaliseerde verzameling komt deze maand online beschikbaar. Wat zijn jullie verwachtingen?
‘Ik krijg nu al e-mails van mensen die willen weten of
‘Verder bevat de collectie bijvoorbeeld complete plantagearchieven uit Suriname. Dat
Instructie van een Nederlander in Suriname uit 1672 voor zijn schoenmaker: ‘Patroon van de sole van mijn voet, om op dese langhte drie paer moeij en stercke schoenen te gelieven laeten maecken.’ Het schrijven kwam nooit
