Column: Wateroverlast én watertekort door hetzelfde verzuim

Een volledig dichtbegroeide en dichtgeslibde waterweg

Suriname heeft een merkwaardig waterprobleem. In de regentijd verdrinken landbouwgebieden in het water, terwijl in de droge tijd dezelfde gebieden kampen met watertekort. Normaal zou waterbeheersing geen probleem moeten zijn. Het gaat om het aanhoudend verzuim van verantwoordelijke instanties om het stelsel van kanalen, lozingen, trenzen, goten en sluizen op tijd te onderhouden. Waterwegen die voor de aan- en afvoer van water moeten zorgen, zijn dichtbegroeid, dichtgeslibd of geblokkeerd.

Tijdens de afgelopen grote regentijd zijn de gevolgen daarvan pijnlijk zichtbaar geworden. Uitgestrekte landbouwgebieden kwamen onder water te staan. Gewassen gingen verloren, investeringen van boeren verdampten en huishoudens werden geconfronteerd met ernstige wateroverlast. De schade werd mede verergerd doordat sluizen die het overtollige water moesten afvoeren, onvoldoende functioneerden.

Het probleem verdwijnt niet wanneer de regen ophoudt. In de droge tijd doet zich de andere kant van dezelfde verwaarlozing voor. Voedingskanalen die water vanuit rivieren en grotere waterwegen naar landbouwgebieden moeten brengen, kunnen hun functie onvoldoende vervullen wanneer de doorstroming wordt belemmerd. Leidingen, trenzen en kleinere watergangen raken onvoldoende gevoed. Terwijl er water beschikbaar is, bereikt het de landbouwpercelen niet of nauwelijks.

Juist nu, in de droge tijd, moet het onderhoud van het waterbeheersingssysteem met kracht worden aangepakt. Kanalen, lozingen en trenzen moeten systematisch worden opgehaald, opgeschoond en waar nodig uitgediept. Ook sluizen en andere waterbouwkundige voorzieningen moeten worden gecontroleerd en hersteld. Niet wanneer de volgende zware regenval zich aandient, maar voordat die begint.

Parlementariër Rabin Parmessar heeft donderdag nadrukkelijk aandacht gevraagd voor deze situatie. Hij heeft de ministeries van Openbare Werken en Ruimtelijke Ordening, Landbouw, Veeteelt en Visserij en Regionale Ontwikkeling opgeroepen om gezamenlijk een gestructureerd onderhoudsprogramma voor de waterwegen uit te voeren. Die oproep verdient serieuze opvolging, omdat de gevolgen van jarenlang tekortschietend onderhoud steeds opnieuw bij boeren en andere bewoners terechtkomen. Waterbeheer mag geen incidentele activiteit zijn die pas aandacht krijgt wanneer gebieden onderlopen of landbouwgronden verdrogen. Het moet een permanente overheidstaak zijn, met een duidelijk onderhoudsschema, vastgestelde prioriteiten, voldoende middelen en controle op de uitvoering.

Hier ligt ook een belangrijke verantwoordelijkheid voor de regionale vertegenwoordigende organen. Districts- en vooral ressortraden bevinden zich dicht bij de samenleving. Net als parlementariërs, zijn het gekozen volksvertegenwoordigers. Zij kennen de gebieden, de problemen van bewoners en de waterwegen die voor landbouw en woongebieden van levensbelang zijn. Juist deze raden kunnen een signalerende en controlerende rol vervullen. Zij kunnen knelpunten inventariseren, prioriteiten aandragen, de verantwoordelijke instanties aanspreken en de uitvoering van onderhoudswerkzaamheden volgen. Hun nabijheid tot de samenleving moet worden benut om problemen vroegtijdig zichtbaar te maken. Een verstopte lozing hoeft niet pas een nationaal probleem te worden nadat honderden hectaren landbouwgrond onder water zijn gelopen.

De gevolgen van slecht waterbeheer zijn bovendien veel verder dan een mislukte oogst. Een landbouwer investeert in grondbewerking, zaaigoed, bemesting, brandstof en arbeid. Wanneer gewassen door wateroverlast of droogte verloren gaan, verdwijnen die investeringen, terwijl schulden en andere verplichtingen blijven bestaan.

Steeds meer landbouwers die met liefde en toewijding hun beroep uitoefenen en bijdragen aan de voedselvoorziening, raken door deze en andere tekortkomingen ontmoedigd. Sommigen verlaten de sector en zoeken hun heil in andere economische activiteiten, waaronder de bouw. Daarmee verliest Suriname niet alleen productiecapaciteit, maar ook ervaring, vakkennis en mensen die bereid zijn onder moeilijke omstandigheden voedsel te produceren. Dat is een ontwikkeling die niet lichtvaardig mag worden opgenomen. Wanneer landbouwers afhaken, worden de gevolgen uiteindelijk ook aan de consument doorberekend. Minder binnenlandse productie kan leiden tot hogere voedselprijzen en grotere afhankelijkheid van import. De rekening van gebrekkig waterbeheer komt daarmee niet alleen bij de boer terecht, maar bij de gehele samenleving.

De overheid spreekt regelmatig over voedselzekerheid, verhoging van de landbouwproductie en vermindering van importafhankelijkheid. Die doelstellingen verliezen aan betekenis wanneer de basisvoorzieningen die landbouw mogelijk maken, niet behoorlijk functioneren. De drie betrokken ministeries moeten daarom samen met de regionale organen zorgen voor een concreet en controleerbaar onderhoudsprogramma. Daarin moet duidelijk zijn welke waterwegen prioriteit krijgen, wanneer de werkzaamheden worden uitgevoerd, welke middelen beschikbaar zijn en wie verantwoordelijk is voor het resultaat. Het heeft weinig zin één kanaal op te schonen wanneer verderop een verstopte lozing of defecte sluis de waterdoorstroming blijft blokkeren.

De droge tijd biedt de gelegenheid om achterstallig onderhoud in te halen. Die kans opnieuw voorbij laten gaan, betekent bewust het risico aanvaarden dat bij de volgende grote regentijd opnieuw oogsten verloren gaan en landbouwers in financiële problemen raken.

Wilfred Leeuwin