Column: Goudroof onder het oog van de overheid

Suriname heeft geen gebrek aan goud. Er is wel een enorm gebrek aan controle over het goud. Wat zich in delen van het binnenland afspeelt, kan allang niet meer worden afgedaan als enkele porknokkers die met eenvoudige middelen hun geluk beproeven. Er wordt op professionele schaal gewerkt, met zwaar materieel, toegangswegen, grote hoeveelheden grondverzet en chemische middelen. Daarvoor zijn geld, logistiek en organisatie nodig. De simpele vraag is daarom: wie zit erachter en waar blijft het geld?

De ontwikkelingen rond Rosebel Gold Mines (RGM)/ZiJin

maken die vraag nog urgenter. RGM stelt de overheid al sinds januari 2020 te hebben gewaarschuwd voor illegale en ongeautoriseerde mijnbouwactiviteiten op twee van haar concessies. Het bedrijf spreekt inmiddels van een van de grootste goudoperaties van Suriname en schat de schade voor RGM, Staatsolie en de Staat op ongeveer US$ 138,3 miljoen. Er is jarenlang iets fundamenteel misgegaan met toezicht en handhaving.

Hoe kan een illegale operatie uitgroeien tot een dergelijke omvang terwijl autoriteiten ervan op de hoogte zijn? Wie zijn de exploitanten? Hoeveel goud is uit de bodem gehaald? Waar is dat goud gebleven en hoeveel inkomsten is de staatskas misgelopen? Ook RGM moet openheid geven. Wie een schade van US$ 138,3 miljoen kan berekenen, moet kunnen uitleggen op welke geschatte goudproductie dat bedrag is gebaseerd. RGM zegt geen toestemming voor de activiteiten te hebben gegeven. Dan is het des te belangrijker te weten hoe het bedrijf de omvang van de productie

heeft vastgesteld.

We moeten ook ophouden te doen alsof politieke belangen en de goudsector twee gescheiden werelden zijn. Ronnie Brunswijk heeft aantoonbare grote belangen in de goudsector en droeg als vicepresident tegelijkertijd politieke verantwoordelijkheid binnen een regering die de sector zou ordenen. Onder die regering stond Natuurlijke Hulpbronnen reeds onder leiding van ABOP-minister David Abiamofo die zijn positie heeft geprolongeerd. 

In september 2020 werd opnieuw een Commissie Ordening Kleinschalige Goudsector ingesteld. Die moest illegaliteit aanpakken, milieuproblemen beheersen en ervoor zorgen dat de Staat meer inkomsten uit goud kreeg. Zes jaar later kondigen we opnieuw ordening aan.

Dat alleen al rechtvaardigt een grondige evaluatie van wat met al die commissies, projecten, buitenlandse ondersteuning, trainingen en overheidsgelden is bereikt. In 2022 lag er volgens de regering zelfs een masterdocument Ordening Goudsector met actieplan. Waar staan we nu?

President Jennifer Simons heeft zelf vastgesteld dat eerdere ordeningssystemen niet hebben gewerkt. De regering heeft de uitgifte, verlenging en overschrijving van nieuwe mijnbouwconcessies tijdelijk stopgezet en kondigt een andere aanpak aan. Dat is een noodzakelijke stap. Maar nu moet de daad bij het woord worden gevoegd — zonder aanzien des persoons. Dat betekent ook onderzoek naar politieke en zakelijke belangen in de sector. Niet alleen naar de mannen op de graafmachines, maar naar vergunninghouders, concessiehouders, financiers, goudopkopers en exporteurs. En naar de vraag wie wist wat er gebeurde en wie had moeten optreden.

Ook het milieu kan niet langer een voetnoot zijn. RGM zegt dat bij onderzoek cyanide is aangetroffen. Daarnaast bestaan al jaren vragen over het gebruik van Jin Chan. Het document uit 2018 van Glenn Geerlings en Tirzah Karsowidjojo, dat betrekking had op onderzoek naar Jin Chan, moet daarom eveneens transparant tegen het licht worden gehouden. Wat is precies onderzocht, wat waren de conclusies en hoe zijn die vervolgens gebruikt? 

Milieuactivist

Erlan Sleur trekt hierover al jaren aan de bel. Zijn recente bezoek aan Pelin Bergi met DNA-leden Rabin Parmessar en Michael Marengo en journalisten heeft opnieuw geleid tot vragen over grootschalige goudwinning en mogelijk gebruik van cyanide. De parlementariërs hebben inmiddels om stillegging en onafhankelijk onderzoek gevraagd. Dat momentum mag niet verloren gaan.

Onderzoek de concessies. Onderzoek de vergunningen. Stel vast wie werkelijk exploiteert. Breng de goudproductie en geldstromen in kaart. Onderzoek de chemicaliën. En wanneer blijkt dat goud illegaal is gewonnen en inkomsten aan de Staat zijn onthouden, moet worden vastgesteld wat kan worden teruggevorderd.

Want uiteindelijk gaat het om goud dat uit Surinaamse bodem wordt gehaald. De rijkdom daarvan moet bijdragen aan de ontwikkeling van Suriname en niet verdwijnen in een systeem waarin een kleine groep verdient en de samenleving achterblijft met vervuiling en gemiste inkomsten. Ordening is geen nieuwe commissie.

Ordening betekent eindelijk vaststellen wie ons

goud wint, wie eraan verdient, wie jarenlang heeft weggekeken en wie daarvoor verantwoordelijkheid moet dragen. Waar de Staat inkomsten zijn onthouden, moet het geld worden teruggevorderd. Waar het milieu is beschadigd, moeten verantwoordelijken opdraaien voor herstel. En waar wetten zijn overtreden, moet worden opgetreden. Suriname kan niet opnieuw genoegen nemen met de zoveelste poging tot “ordening”, terwijl tonnen goud verdwijnen en de rekening bij de samenleving terechtkomt. Het goud zit in onze bodem. De schade blijft in ons land. Dan mogen de opbrengsten niet verdwijnen in de zakken van enkelen.
De tijd van wegkijken moet eindelijk voorbij zijn.

Nita Ramcharan