Column: De laatste ontmoeting die misschien niet komt; kille visumprocedure

Ze zit op haar hobbelstoel en wacht. 85 wordt ze deze maand. Haar ogen gericht op de deur die niet opengaat. Haar zoon wil komen. Hij wil haar vasthouden, haar stem horen zonder telefoon ertussen, haar nog één keer zien. Maar hij komt niet. Niet omdat hij niet wil. Niet omdat hij niet kan betalen. Maar omdat hij geen visum heeft. Door grenzen die niet verlegd kunnen worden. 

Wat volgt, is geen formaliteit. Het is een uitputtingsslag. Wie als Surinamer naar Nederland wil reizen, moet zich eerst volledig blootgeven. Bankafschriften van drie maanden, een werkgeversverklaring, een reservering voor een ticket, een reisverzekering. Elk document moet bewijzen dat je geen risico bent, dat je terugkomt, dat je niets komt halen. Terwijl je maar één ding wil: je moeder zien.

Zelfs als je zus in Nederland je uitnodigt, is dat niet genoeg. Ook zij moet haar financiële situatie prijsgeven, salarisstroken overleggen, persoonlijke gegevens delen en verklaren dat zij garant staat voor de reis- en je eten en drinken. Alsof een bezoek aan je moeder eerst moet worden teruggebracht tot cijfers en controle.

Na alle formaliteiten online in orde te hebben gemaakt, begint het wachten pas echt. Een afspraak maken via internet is al een beproeving; het kan langer dan een maand duren voordat er een datum beschikbaar is. Wanneer je eindelijk terechtkunt bij VFS Global, met een map vol documenten en 90 euro armer, volgt opnieuw onzekerheid. De boodschap is zakelijk en kil: het kan minimaal een maand duren voordat u antwoord krijgt. Aanvragen van januari worden nog verwerkt. Vertrek deze maand is niet realistisch. Maak maar een nieuwe afspraak.

Thuis aangekomen, is het raadplegen van de website van VFS Global de volgende klap. En wat blijkt: De eerstvolgende datum die op 13 april beschikbaar is om een afspraak te maken is: 29 mei 2026. Dan nog zal het bedrijf nog minimaal een maand nodig hebben om de aanvraag te behandelen, terwijl alles al een maand geleden elektronisch is doorgestuurd. Plus nog vervalt de garantiestelling die al was doorgestuurd door de familie en de euro van de verzekering mag je vergeten. Dus geen warme brasa met moeder. 

De vergelijking met de Verenigde Staten — het land van de onvoorspelbare Donald Trump — maakt het contrast pijnlijk zichtbaar. Ook daar zijn de regels streng, maar het proces is helder en snel. Je weet waar je aan toe bent. Je krijgt direct na het gesprek te horen of je in aanmerking komt. Binnen een week heb je je paspoort terug, vaak met een visum voor vijf jaar. Streng, maar georganiseerd. Zakelijk, maar menselijk.

In het Nederlandse systeem verdwijnt die menselijke maat. Nederland wast zijn handen in onschuld en wijst naar Brussel, naar Schengen, naar gezamenlijke regels. Maar voor de aanvrager maakt het niet uit waar de verantwoordelijkheid ligt. De ervaring blijft dezelfde: traag, afstandelijk, vernederend en onmenselijk.

En dat van een land dat eeuwenlang diep verweven is geweest met Suriname. Mooie woorden, staatsbezoeken — ze veranderen niets aan de realiteit van vandaag. Het contrast wordt nog schrijnender als je het omdraait. Nederlanders die naar Suriname willen reizen, vragen online een e-visum aan en ontvangen binnen enkele dagen hun voucher per e-mail. Geen stapels documenten. Geen lange wachttijden. Geen onzekerheid. Gewoon toegang.

Voor Surinamers is een visum geen document, maar een hindernis. Een traject vol stress, onzekerheid en afhankelijkheid. Een proces dat geen rekening houdt met leeftijd, met tijd, met afscheid. En zo zitten ze daar, aan weerszijden van de Atlantische oceaan die dagelijks wordt overbrugd door de SLM en KLM. Personen van Surinaamse afkomst met een Nederlands paspoort beweren dat het verschil een 'paars paspoort' alleen een reisdocument is, maar ze genieten van alle geneugten van beide landen en pakken in koffer elk moment als ze maar willen. Deze lijdensweg toont aan dat het niet alleen gaat om een reisdocument maar het is veelomvattend. In werkelijkheid gaat het om veel meer: toegang, waardigheid, bewegingsvrijheid. De één reist op elk willekeurig moment. De ander moet zich eerst bewijzen dat hij mag reizen.

Voor trotse Surinamers is een visum bemachtigen een enorme hindernis. Een traject vol stress,

onzekerheid en afhankelijkheid. Een systeem dat geen rekening houdt met leeftijd, met tijd, met afscheid. Een moeder die smacht terwijl de levensklok onverbiddelijk tikt. En ergens daartussen een systeem dat loodzwaar is met regels, dat het is vergeten waar het eigenlijk om draait: mensen die elkaar nog één keer willen zien — voordat het te laat is. Geen visum voor verjaardag, misschien later een spoedvisum voor de uitvaart...

Nita Ramcharan