BRICS Pay: kan het nieuwe betaalsysteem de macht van SWIFT en de dollar uitdagen? (1)
|
starnieuws | Door: Redactie
Leiders van de deelnemende landen komen bijeen voor een groepsfoto tijdens de 18e BRICS-top in New Delhi. (Foto via AFP) De BRICS-landen willen hun onderlinge betalingen sneller, goedkoper en minder afhankelijk van westerse financiële infrastructuur maken. BRICS Pay moet nationale betaalsystemen met elkaar verbinden. Maar van een nieuwe wereldwijde tegenhanger van SWIFT is voorlopig nog geen sprake.
De strijd om invloed op het internationale financiële systeem krijgt een nieuwe dimensie. Terwijl de BRICS-landen hun economische samenwerking proberen te verdiepen, werken ze
tegelijkertijd aan manieren om grensoverschrijdende betalingen minder afhankelijk te maken van bestaande, door het Westen gedomineerde infrastructuur.
Dat kwam nadrukkelijk naar voren tijdens de 18e BRICS-top, die op 12 en 13 september in New Delhi plaatsvond. De leiders van de aangesloten landen spraken zich uit voor verdere ontwikkeling van systemen voor handel in lokale valuta en grensoverschrijdende betalingen. Daarbij werd ook het belang van BRICS Pay benadrukt, een initiatief van de BRICS Business Council.
In de gezamenlijke verklaring van de top werd gesproken over het verbeteren van de interoperabiliteit van betalings- en berichtenkanalen en over het bevorderen van handel en investeringen in lokale valuta. Tegelijkertijd benadrukten de leiders dat rekening moet worden gehouden met nationale prioriteiten en dat er geen universele oplossing bestaat.
Dat laatste is belangrijk. Het beeld van één centraal BRICS-betalingssysteem dat van de ene op de andere dag de plaats van SWIFT inneemt, doet geen recht aan de werkelijkheid.
/>De ontwikkeling gaat eerder in de richting van een netwerk van nationale systemen die met elkaar kunnen communiceren.
Manoj Kewalramani, voorzitter van het Geostrategy Programme van de Indiase denktank Takshashila Institution, omschreef de ontwikkeling tegenover Al Jazeera daarom als een zoektocht naar een reeks opties waarmee BRICS-landen hun onderlinge handel en financiële relaties minder kwetsbaar kunnen maken.
Daarmee raakt BRICS Pay aan een veel groter geopolitiek vraagstuk: wie bepaalt de infrastructuur waarlangs de wereldhandel en internationale financiële transacties lopen?
Wat is BRICS Pay? BRICS Pay is een digitaal betalings- en afwikkelingsecosysteem dat in 2018 werd voorgesteld door de BRICS Business Council.
Het uitgangspunt is relatief eenvoudig: nationale betaalsystemen van verschillende landen met elkaar verbinden, zodat betalingen over de grens gemakkelijker kunnen plaatsvinden.
BRICS staat oorspronkelijk voor Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. De groep werd in 2006 opgericht, waarbij Zuid-Afrika in 2010 toetrad. Inmiddels is de
groep uitgebreid met Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Indonesië. Daarmee vertegenwoordigt BRICS inmiddels 11 landen en een zeer groot deel van de wereldbevolking en wereldeconomie. BRICS Pay wordt door de initiatiefnemers omschreven als strategische infrastructuur die uiteindelijk ook door bevriende landen buiten de formele BRICS-groep kan worden gebruikt. Belangrijk is bovendien wat BRICS Pay niet pretendeert te zijn.
Het systeem is niet officieel bedoeld als een instrument om SWIFT, Visa of Mastercard volledig te vervangen. Het wordt eerder gepresenteerd als een compatibele alternatieve infrastructuur die naast bestaande systemen kan functioneren. Dat onderscheid is essentieel. Een alternatief betalingsnetwerk betekent immers niet automatisch dat de dollar verdwijnt, dat SWIFT overbodig wordt of dat BRICS een gemeenschappelijke munt krijgt.
Waarom is BRICS hier juist nu mee bezig?
De ontwikkeling van BRICS Pay moet worden gezien tegen de achtergrond van de veranderende geopolitieke verhoudingen. De afgelopen jaren is financiële infrastructuur steeds
nadrukkelijker onderdeel geworden van internationale machtsuitoefening. Sancties kunnen landen niet alleen beperken in hun handel, maar ook in hun toegang tot financiële netwerken. Rusland is daarvan het meest zichtbare voorbeeld. Na de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 werden verschillende Russische banken afgesloten van SWIFT. Daardoor werd het moeilijker voor Russische financiële instellingen om rechtstreeks met banken in andere landen te communiceren. Dat maakte voor Rusland duidelijk hoe kwetsbaar een economie kan zijn wanneer belangrijke onderdelen van haar internationale financiële infrastructuur buiten haar eigen controle liggen.
Moskou heeft sindsdien nadrukkelijk gepleit voor alternatieve betalingssystemen en meer gebruik van nationale valuta in de onderlinge handel. Maar het gaat niet alleen om Rusland. Ook andere opkomende economieën kijken naar de risico's van een financieel systeem waarin een beperkt aantal landen en instellingen een groot deel van de infrastructuur beheert.
Dat betekent echter niet dat alle BRICS-landen dezelfde agenda hebben.
/>BRICS is geen financieel blok met één belang Een van de grootste misverstanden over BRICS is dat de groep automatisch als één geopolitiek en economisch blok opereert. In werkelijkheid lopen de belangen behoorlijk uiteen.
India, Brazilië, China, Rusland, de Verenigde Arabische Emiraten en de andere leden hebben verschillende handelsrelaties, financiële systemen, valuta's en economische prioriteiten. Ook hun relatie met de Verenigde Staten en de dollar verschilt sterk.
India onderhoudt bijvoorbeeld belangrijke economische en strategische relaties met zowel het Westen als landen binnen BRICS. Brazilië heeft eveneens andere belangen dan Rusland. China beschikt op zijn beurt al over een omvangrijke eigen financiële infrastructuur.
Daarom ligt een volledig gecentraliseerd BRICS-betalingssysteem niet voor de hand. Een realistischer scenario is een interoperabel netwerk, waarbij bestaande nationale systemen aan elkaar worden gekoppeld. Dat zou een belangrijk verschil maken met het idee van één nieuwe munt of één nieuwe centrale betaalinfrastructuur.
Hoe zou BRICS
Pay in de praktijk werken?
De basisgedachte is dat landen hun bestaande nationale betaalsystemen kunnen blijven gebruiken, terwijl BRICS Pay zorgt voor de verbinding tussen die systemen. Dat kan bijvoorbeeld via QR-codes, digitale wallets en mobiele applicaties.
Stel dat een Indiase consument naar Brazilië reist. In plaats van noodzakelijkerwijs een internationale kaartmaatschappij of een traditioneel grensoverschrijdend betalingssysteem te gebruiken, zou een gekoppeld systeem het mogelijk kunnen maken om de bestaande Indiase betaalinfrastructuur ook in Brazilië te gebruiken. Hetzelfde principe kan worden toegepast op bedrijven en banken.
Een onderneming in India die zaken doet met een bedrijf in China zou in theorie rechtstreeks gebruik kunnen maken van gekoppelde nationale betalingsinfrastructuur. De transactie kan vervolgens worden afgewikkeld in nationale valuta, afhankelijk van de afspraken tussen de betrokken financiële instellingen.
Andrey Mikhaylishin, CEO van BRICS Pay, verwees daarbij naar bestaande systemen zoals India's UPI en RuPay en het Russische Mir en Fast
Payment System. Het probleem is dat dergelijke systemen afzonderlijk van elkaar functioneren.
Een Indiase betaalapp werkt niet automatisch in China. Een Braziliaans systeem communiceert niet vanzelf met een Russische bank. En een Chinees systeem is niet zonder meer interoperabel met de financiële infrastructuur van India. BRICS Pay moet juist die brug proberen te bouwen.
De systemen die er al zijn Dat betekent overigens niet dat BRICS vanaf nul begint. Verschillende BRICS-landen beschikken al over zeer geavanceerde nationale betalingssystemen.
India: UPI
India heeft met de Unified Payments Interface, beter bekend als UPI, een van de meest ontwikkelde directe betalingssystemen ter wereld. UPI maakt het mogelijk om via bankrekeningen snel betalingen tussen personen en bedrijven uit te voeren. Het systeem wordt voornamelijk gebruikt voor binnenlandse retailbetalingen, hoewel UPI inmiddels ook in een aantal andere landen beschikbaar is. Voor internationale handel is de rol van UPI vooralsnog veel beperkter.
Brazilië: Pix Brazilië
beschikt met Pix eveneens over een populair instant-paymentsysteem. Pix maakt directe betalingen tussen bankrekeningen mogelijk en is in korte tijd een belangrijk onderdeel van het Braziliaanse betalingsverkeer geworden. Ook hier ligt de uitdaging vooral bij de internationale koppeling. Een succesvol nationaal betaalsysteem is nog geen internationaal betaalsysteem.
China: CIPS China beschikt bovendien over een eigen systeem voor internationale bankbetalingen: het Cross-Border Interbank Payment System, of CIPS. CIPS is belangrijk omdat China hiermee een eigen infrastructuur heeft voor grensoverschrijdende betalingen in renminbi. Economen wijzen er echter op dat CIPS en SWIFT niet simpelweg dezelfde functie vervullen.
CIPS houdt zich bezig met de verwerking en afwikkeling van bepaalde internationale betalingen, terwijl SWIFT vooral een beveiligd berichten-netwerk is waarmee financiële instellingen betalingsinstructies en andere informatie uitwisselen.
Dat onderscheid is cruciaal.
SWIFT is geen wereldwijd banksysteem
Wie BRICS Pay met SWIFT vergelijkt, moet daarom eerst begrijpen wat SWIFT eigenlijk doet.
SWIFT — de
Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication — is een internationaal berichten-netwerk dat banken en andere financiële instellingen gebruiken om informatie over financiële transacties veilig met elkaar uit te wisselen. SWIFT verplaatst dus niet simpelweg zelf het geld van de ene bankrekening naar de andere.
Het netwerk zorgt ervoor dat financiële instellingen op een gestandaardiseerde en beveiligde manier met elkaar kunnen communiceren over transacties. Het systeem wordt gebruikt door meer dan 11.000 financiële instellingen wereldwijd en heeft daarmee een enorme netwerkwerking opgebouwd.
Juist die schaal vormt een van de grootste voordelen van SWIFT.
Een bank heeft weinig aan een betalingsnetwerk waarop slechts enkele andere banken zijn aangesloten. Hoe meer banken deelnemen, hoe nuttiger het netwerk wordt. Dat creëert een zichzelf versterkend effect.
SWIFT is daardoor niet alleen technologie. Het is ook een wereldwijd netwerk van vertrouwen, standaarden, regelgeving en financiële relaties dat zich over tientallen jaren heeft ontwikkeld.
