Pawiroredjo: Sterkere fiscus moet gepaard gaan met betere bescherming belastingplichtige

NPS-fractieleider Jerrel Pawiroredjo NPS-fractieleider Jerrel Pawiroredjo ondersteunt de versterking van de Belastingdienst om belastingontduiking en de informele economie harder aan te pakken, maar waarschuwt dat de ruimere bevoegdheden van de fiscus duidelijke grenzen moeten krijgen. Tegenover een sterke Belastingdienst moet volgens hem een sterke belastingplichtige staan, met voldoende rechtsbescherming. Ook betwijfelt hij of de huidige Belastingdienst voldoende capaciteit heeft om de nieuwe Algemene Wet Belastingen daadwerkelijk uit te voeren.

Pawiroredjo plaatste tijdens de behandeling van de Algemene Wet Belastingen (AWB) in De Nationale Assemblee vooral vraagtekens bij de balans tussen de bevoegdheden van de overheid en de rechten van burgers en bedrijven. Volgens de NPS-fractieleider kan belastingheffing alleen goed functioneren als burgers vertrouwen hebben in de overheid en ervan overtuigd zijn dat publieke middelen behoorlijk worden besteed. Belastinggeld is nodig voor onder meer onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid, rechtspraak, infrastructuur en sociale voorzieningen, maar daartegenover staat volgens hem de verplichting van de overheid om zorgvuldig, voorspelbaar en rechtvaardig met haar fiscale bevoegdheden om te gaan.

Informele economie aanpakken
Een belangrijk probleem is volgens Pawiroredjo dat een deel van de economie buiten het zicht van de fiscus opereert. Burgers en bedrijven die geregistreerd zijn, aangifte doen en een administratie voeren, zijn gemakkelijk te controleren, terwijl anderen geheel of gedeeltelijk buiten het fiscale systeem blijven.

"Deze wet moet geen wet worden waarmee wij burgers gaan uitknijpen die zich nu al netjes houden aan hun belastingplichten", waarschuwde Pawiroredjo. De nieuwe bevoegdheden moeten juist worden gebruikt om economische activiteiten die nog buiten beeld zijn op te sporen. De AWB geeft de Belastingdienst daarvoor volgens hem stevige instrumenten. De fiscus krijgt ruimere mogelijkheden om gegevens en documenten op te vragen, administraties te onderzoeken, informatie over derden te verkrijgen en onder bepaalde omstandigheden toegang te krijgen tot gebouwen en terreinen.

De NPS-fractieleider wil van de regering weten hoe die bevoegdheden concreet worden ingezet om de informele economie in kaart te brengen. Ook vroeg hij welke gegevensbestanden met elkaar zullen worden gekoppeld, welke sectoren worden onderzocht en hoe niet-geregistreerde ondernemers worden opgespoord.

'Macht heeft grenzen'

Pawiroredjo heeft naar eigen zeggen geen principieel bezwaar tegen een Belastingdienst met sterke bevoegdheden. Zonder voldoende bevoegdheden kan de fiscus zijn wettelijke taak niet uitvoeren. Maar iedere overheidsbevoegdheid moet volgens hem worden begrensd. Daarbij moeten beginselen als zorgvuldigheid, evenredigheid, rechtszekerheid en

gelijke behandeling,

 leidend zijn. Het enkele feit dat een bevoegdheid in de wet staat, betekent volgens hem niet dat die in iedere situatie zonder meer mag worden ingezet.

De regering moet daarom duidelijk maken wanneer bijvoorbeeld informatie bij derden mag worden opgevraagd, een administratie wordt onderzocht, toegang tot een bedrijfsruimte wordt verlangd of een boete wordt opgelegd. Steeds moet worden beoordeeld of een minder ingrijpend middel voldoende is.

Geen zware invordering tijdens serieus bezwaar
Bijzondere aandacht vroeg Pawiroredjo voor de bepaling dat het indienen van bezwaar tegen een belastingaanslag de betalingsverplichting niet automatisch opschort. Hij begrijpt de reden daarvoor, omdat anders ieder bezwaar kan worden gebruikt om betaling uit te stellen. Maar hij waarschuwde voor situaties waarin een ondernemer een serieus en gemotiveerd bezwaar heeft ingediend en de Staat ondertussen bijvoorbeeld beslag legt.

Als achteraf blijkt dat de aanslag onjuist was, kan een bedrijf volgens hem door de invorderingsmaatregelen al ernstige schade hebben geleden. Pawiroredjo wil daarom een duidelijk invorderingsbeleid waarbij bij een gemotiveerd bezwaar uitstel van betaling of opschorting van invorderingsmaatregelen mogelijk is. "Artikel 26 mag dus geen vrijbrief worden om in een serieus geschil alvast het zwaarste instrument in te zetten", stelde hij.

Digitale fiscus mag rechten burger niet aantasten
De NPS-fractieleider vroeg daarnaast aandacht voor de verdere digitalisering van de Belastingdienst. Elektronische communicatie biedt voordelen, maar kan volgens hem ook problemen veroorzaken. Een notificatie kan uitblijven, een digitaal portaal kan een storing hebben of een document kan administratief als verzonden zijn geregistreerd zonder dat de belastingplichtige het daadwerkelijk heeft gezien.

Daarom moet duidelijk worden wanneer een bezwaartermijn precies begint te lopen en wie moet bewijzen dat een elektronisch bericht daadwerkelijk is verzonden en ontvangen. Een burger mag volgens Pawiroredjo niet buiten zijn schuld zijn recht op bezwaar of beroep verliezen door een administratieve of digitale fout.

Hij vindt ook dat belastingplichtigen toegang moeten hebben tot de informatie waarop een aanslag of boete is gebaseerd. Dat wordt volgens hem belangrijker naarmate de fiscus meer informatie van banken, leveranciers, afnemers, aandeelhouders en andere derden kan verzamelen. Hoor en wederhoor en toegang tot het eigen fiscale dossier moeten daarom goed worden geregeld.

Kan Belastingdienst nieuwe wet wel uitvoeren?
Pawiroredjo plaatste ook een praktische kanttekening bij de hervorming. De nieuwe wet legt volgens hem niet alleen meer verplichtingen op aan belastingplichtigen, maar ook aan de Belastingdienst zelf. Meer controles betekenen meer dossiers, uitgebreidere bezwaarprocedures vragen meer personeel en een serieus hoorrecht kost tijd. Digitalisering vereist betrouwbare ICT, terwijl voor het opleggen van boetes deskundige en goed opgeleide medewerkers nodig zijn.

Hij wil daarom weten of vooraf een uitvoeringsanalyse is gemaakt. De regering moet volgens hem aangeven hoeveel extra personeel nodig is, welke ICT-aanpassingen moeten plaatsvinden, wat de uitvoering gaat kosten en wanneer de Belastingdienst gereed is. "Wanneer we een moderne wet invoeren in een organisatie die niet de capaciteit heeft om haar uit te voeren, creëren we een groot probleem voor onszelf", waarschuwde Pawiroredjo.

Er is een andere houding tegenover belastingplichtigen nodig, meent de politicus. De fiscus moet niet bij voorbaat ervan uitgaan dat iemand iets verkeerd doet. Ook de eigen administratie van de overheid moet op orde zijn. Hij wees erop dat betalingen soms wel zijn gedaan, maar administratief niet correct worden verwerkt, waarna de belastingplichtige zelf moet bewijzen dat hij heeft betaald. Hij stelde verder voor belastingplichtigen bij informatieverzoeken in beginsel minimaal twee weken de tijd te geven om inhoudelijk te reageren, tenzij aantoonbaar sprake is van spoed.

De NPS-fractie zal de minister daarnaast een lijst met voorgestelde wijzigingen overhandigen. Een deel daarvan is technisch, maar andere voorstellen raken volgens Pawiroredjo rechtstreeks aan rechtszekerheid, rechtsbescherming en de begrenzing van overheidsmacht.
"Ik ben absoluut voorstander van een sterke Belastingdienst. We hebben die nodig", benadrukte hij. Maar uiteindelijk gaat het hem ook om "een sterke belastingplichtige in een sterke rechtsstaat". Volgens Pawiroredjo moet misschien zelfs "de rode loper" worden uitgerold voor mensen die bereid zijn hun belastingbijdrage te leveren. Zij hebben volgens hem ook recht op een overheid die hen helpt in plaats van hindert.