Ken syfilis in 2026

Syfilis dankt zijn naam aan een fictieve herder in een Latijns gedicht uit 1530. Nadat hij de zonnegod had beledigd (blasfemie), werd hij als straf getroffen door een afschuwelijke ziekte. Die naam bleef hangen voor de mysterieuze ziekte die destijds in Europa uitbrak en zich blijvend in de bevolking nestelde. Voordat de term 'syfilis' ingeburgerd raakte, gaf elk land zijn buren de schuld. Zo sprak men van de Franse ziekte, de Poolse ziekte, de Italiaanse ziekte en de Spaanse ziekte. Men tastte nog

volledig in het duister over de oorsprong van de ziekte.

Meer dan vier eeuwen later is syfilis nog altijd springlevend. In Suriname is het aantal syfilisgevallen explosief gestegen. Tussen 2021 en 2025 steeg het aantal geregistreerde gevallen met bijna 1000%. De hoogste aantallen registraties zijn in Paramaribo en Wanica. In 2025 werden ongeveer 2,6 keer zoveel vrouwen als mannen geregistreerd. De verklaring is dat vooral zwangere vrouwen routinematig worden getest, terwijl mannen en hun partners zich minder vaak preventief laten testen. Het werkelijke aantal besmettingen ligt waarschijnlijk hoger, omdat niet iedereen zich laat testen.

Syfilis behoort tot de drie meest geregistreerde seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's) in Suriname, naast chlamydia en gonorroe. De hoogste aantallen worden gezien onder Marrons, gevolgd door Creolen, vooral in de leeftijdsgroepen 19-25 en 26-45 jaar. Onder Marrons komen ook relatief veel besmettingen voor bij jongeren van 12 tot 18 jaar. Verontrustend zijn de meldingen van zwangere meisjes van 14 jaar die gelijktijdig besmet waren met syfilis, hiv en hepatitis B.

Nog zorgelijker is de toename van aangeboren syfilis. Daarbij draagt een zwangere vrouw de infectie over op haar ongeboren kind, met als mogelijke gevolgen miskramen, ernstige aangeboren afwijkingen of overlijden kort na de geboorte.

De veroorzaker van syfilis is de bacterie Treponema pallidum, die in 1905 werd ontdekt. Besmetting vindt plaats via seksueel contact. Het eerste teken is een klein, pijnloos zweertje op de plaats waar de bacterie het lichaam is binnengedrongen (de penis, vagina, anus of mond). Het verraderlijke is dat dit zweertje vanzelf verdwijnt, maar niet de ziekte. Enkele weken later kunnen huiduitslag, koorts of vermoeidheid optreden, maar ook deze klachten verdwijnen meestal vanzelf. Daarna kan de bacterie jarenlang ongemerkt in het lichaam aanwezig blijven.

Juist daardoor kreeg syfilis vroeger de reputatie van een sluipmoordenaar. Pas tien tot dertig jaar na besmetting konden verwoestende beschadigingen ontstaan aan de hersenen, ogen, het hart, de botten en andere organen. Bliksemende botpijnen, blindheid, verlammingen, geheugenproblemen, hartproblemen en krankzinnigheid waren het gevolg. Iemand veranderde langzaam in een meelijwekkend menselijk wrak voordat hij stierf. Omdat de late symptomen op allerlei andere ziekten kunnen lijken, werd de diagnose vaak gemist.

De situatie is nu heel anders. Vóór de ontdekking van penicilline in 1943 was syfilis een belangrijke doodsoorzaak. Daarna nam de ziekte spectaculair af. Syfilis geneest bijna altijd volledig met penicilline. Na meer dan tachtig jaar is de bacterie nog altijd zeer gevoelig voor dit goedkope antibioticum; resistentie is nog niet waargenomen. Genezing biedt echter geen bescherming. Iemand kan opnieuw besmet raken, omdat er geen blijvende immuniteit ontstaat.

Er is een eenvoudige verklaring waarom syfilis weer toeneemt. De bacterie verspreidt zich gemakkelijk via onbeschermde seks. De infectie begint vaak met een zweertje dat vanzelf verdwijnt, waardoor mensen denken dat er niets aan de hand is en seksueel actief blijven. Bovendien hebben mensen vaker wisselende of meerdere seksuele partners, terwijl niet iedereen zich laat testen of partners informeert na een besmetting. Ook schaamte en stigma spelen een grote rol. Stilte is een bondgenoot van syfilis.

Een extra risicofactor zijn de afgelegen goudvelden. De goudindustrie en de seksindustrie gaan daar vaak hand in hand. Goud, geld en geslachtsziekten blijken er onlosmakelijk met elkaar verbonden.

De aanpak is bekend en bewezen effectief: goede voorlichting, laagdrempelig testen, snelle behandeling en zorgvuldig partneronderzoek. Praten is het goedkoopst, dus doorbreek de stilte waarin syfilis kan floreren. Maak via sociale media, radio en billboards duidelijk dat testen normaal is en dat condoomgebruik getuigt van verantwoordelijkheid, niet van wantrouwen; dat veilige seks heroïscher is dan onbeschermde seks; en dat lust niet boven gezond verstand mag gaan.

Condooms blijven de beste bescherming tegen syfilis en andere soa's, ook bij orale seks. Alle zwangere vrouwen moeten tijdig op syfilis worden getest en een behandeling is pas compleet wanneer ook seksuele partners zijn opgespoord en behandeld. Op de goudvelden zou deze slogan niet mogen ontbreken op borden en flyers: Pai fu seks? Go test yusrefi!

Anno 2026 zou geen enkel kind meer met syfilis geboren mogen worden. Dat vereist openheid en doortastend optreden.

D. Balraadjsing