De erosie van politiek kapitaal binnen de vakbeweging

De recente gezamenlijke persverklaring van de regering en de vakbeweging roept kritische vragen op. De regering kent eenzijdig een loonsverhoging van vijftien procent toe. De vakbonden hebben deze persverklaring medeondertekend. Het document stelt nadrukkelijk dat een akkoord ontbreekt. Deze constructie creëert grote onduidelijkheid bij de achterban.

De keuze van de vakbondsleiding is bestuurlijk verklaarbaar. De bonden dwingen hiermee een vervolgtraject af. Zij behouden zo hun positie aan de overlegtafel. Een eenzijdige regeringsverklaring had de bonden mogelijk buitenspel gezet.

Deze strategische afweging kent echter een zeer hoge prijs. De vakbonden betalen deze prijs met hun politiek kapitaal. Politiek kapitaal bestaat uit draagvlak, vertrouwen en eenheid. De achterban ziet de handtekening van haar leiders onder een overheidsbesluit staan. Dit beeld voedt het wantrouwen jegens de eigen vertegenwoordigers. Veel werkers zullen zich gepasseerd voelen door deze constructie.

Dit interne wantrouwen verzwakt de onderhandelingspositie van de bonden aanzienlijk. Macht aan de onderhandelingstafel vereist meer dan louter formele afspraken. Deze macht steunt fundamenteel op de actiebereidheid van de basis. De overheid observeert uiteraard deze interne verdeeldheid. Een verdeelde achterban neutraliseert de dreiging van collectieve actie. Hierdoor kan de Staat in het vervolgtraject van de onderhandelingen een veel hardere lijn trekken.

Een formele zetel aan de onderhandelingstafel biedt geen resultaatsgaranties. Succesvolle onderhandelingen vereisen een sterk en onomstreden mandaat van de leden. De vakbondsleiding staat momenteel voor een urgente en uitdagende taak. Zij moet het geschonden vertrouwen van de werkers op zeer korte termijn zien te herstellen. Zonder steun van de basis is de formele overlegstructuur een leeg omhulsel. Het ware politieke kapitaal ligt immers uitsluitend bij de werkers zelf.

mr. Floyd F. Guillard