Wie betaalt de hulp voordat iemand breekt?

/>Wat hebben wij georganiseerd vóórdat die crisis ontstaat?

Financiering is ook zorgbeleid

De SZF-Personenverzekering noemt voor de psycholoog maximaal tien consulten van SRD 100 per kalenderjaar. De WHO Mental Health Atlas 2024 meldt dat in Suriname de meerderheid voor psychologische behandeling, waaronder psychotherapie, 51 tot 100 procent zelf betaalt. Begin dit jaar zei de onderminister van Volksgezondheid dat de beperkte vergoeding een drempel vormt en dat het SZF-vergoedingssysteem moet worden herzien.

Ook de vaste bovengrens van tien consulten moet daarom worden herzien. Niet een kalenderlimiet, maar de indicatie en het behandelplan zouden in beginsel moeten bepalen hoeveel begeleiding nodig is. Een land kan niet zeggen: zoek vroeg hulp, en de rekening juist aan het begin van de zorgketen grotendeels bij de patiënt leggen.

Bij het SZF heb ik gezien dat een verzekeringspakket meer doet dan rekeningen betalen. Het beïnvloedt waar en wanneer mensen hulp zoeken. Als een vergoeding nauwelijks bijdraagt aan de kosten, blijft de toegang beperkt. Wat ik daarom graag zou willen zien, is dat wij de financiering van de mentale zorgketen naast elkaar leggen: vroegsignalering, huisartsenzorg, psychologische begeleiding, ambulante psychiatrie, crisiszorg, opname en nazorg. Betalen wij vooral nadat iemand ernstig is vastgelopen, of investeren wij ook voldoende om eerder hulp mogelijk te maken?

Psychologen en psychiaters zijn geen concurrenten

Niet iedereen met angst, rouw, somberheid of langdurige stress heeft een psychiater nodig. En niet iedere ernstige psychiatrische aandoening kan met enkele gesprekken worden opgelost. Voor mij zijn psychologen en psychiaters geen concurrenten; zij zijn verschillende schakels in dezelfde zorgketen. Van een psychiater mogen wij niet verwachten dat hij met specialistische zorg oplost wat eerder onvoldoende is opgevangen. En van psychologen mogen wij evenmin verwachten dat zij het financieringsprobleem oplossen wanneer patiënten noodzakelijke begeleiding grotendeels zelf betalen.

Wie beide beroepsgroepen werkelijk wil ondersteunen, moet hen betrekken bij beleid over verwijzing, financiering en nazorg. Zij zien dagelijks waar patiënten te laat binnenkomen, afhaken vanwege kosten, verkeerd worden verwezen of uit beeld verdwijnen.

Tussen 1 en 28 september registreerde het Korps Politie Suriname acht suïcidegevallen. Dat bewijst geen trend; achter ieder geval zit een verhaal. Acht geregistreerde gevallen in vier weken maken wel duidelijk dat mentale gezondheid geen onderwerp is voor alleen PCS, psychiaters of psychologen. Het raakt gezinnen, scholen, werkgevers, huisartsen, verzekeraars en de hele samenleving.

In november 2025 startte het ministerie een stakeholdersconsultatie voor het Nationaal Strategisch Plan Geestelijke Gezondheid en Zelfmoordpreventie 2025–2030. Stigma, onderinvestering, personeelstekort en versnippering werden als knelpunten benoemd. Dat biedt een kans om een herkenbare zorgketen op te bouwen.

Maak mentale zorg bereikbaar vóórdat het crisiszorg wordt

De huisarts moet een eerste aanspreekpunt kunnen zijn en eenvoudig kunnen screenen en verwijzen. Psychologische begeleiding moet financieel werkelijk bereikbaar worden. De route naar

de psychiater moet duidelijk zijn wanneer specialistische behandeling nodig is. De 114-crisishulplijn is operationeel; PCS en 114 moeten sterk blijven voor zwaardere en acute situaties. Na stabilisatie moet iemand worden teruggeleid naar passende zorg.

Niet alles vraagt om een nieuw gebouw of honderden miljoenen. Veel verbetering zit in afspraken, verwijspaden, terugrapportage en duidelijkheid over wie wanneer verantwoordelijkheid neemt. Wij moeten meten waar mensen uitvallen: wachttijden, uitval vanwege kosten, verwijzingen die blijven liggen en patiënten die pas in een zwaardere fase worden bereikt. Maak ook zichtbaar hoe wij de verschillende delen van de keten financieren.

Wij hoeven niet te wachten tot iemand suïcidaal, psychotisch of volledig uitgevallen is voordat mentale zorg financieel serieus wordt genomen.
Een goed systeem financiert niet alleen de opvang wanneer iemand valt. Het investeert ook in de mogelijkheid om hem eerder vast te houden. Wij moeten mentale zorg niet organiseren als een brandweer: pas uitrukken wanneer het huis al brandt.

114 moet er zijn wanneer het echt mis dreigt te gaan. De psychiater moet beschikbaar zijn wanneer specialistische behandeling nodig is. De psycholoog moet bereikbaar zijn wanneer eerdere begeleiding passend is. Dat moet onze nationale opdracht worden: maak mentale zorg bereikbaar vóórdat het crisiszorg wordt. Niet iedere crisis kan worden voorkomen. Maar iedere persoon die eerder wordt gezien, gehoord en passende hulp krijgt, is winst. De beste crisiszorg blijft noodzakelijk. Maar echte winst boeken wij wanneer mensen vroeg genoeg hulp krijgen, zodat crisiszorg niet nodig wordt.

Rick Kromodihardjo