En China Plukt de VruchtenDoor Michael Robbins, Amaney A. Jamal, en Mark Tessler
7 oktober 2023 was een keerpunt, niet alleen voor Israël maar ook voor de Arabische wereld. De gruwelijke aanval van Hamas vond plaats op een moment dat er een nieuwe orde leek te ontstaan in de regio. Drie jaar eerder hadden vier leden van de Arabische Liga – Bahrein, Marokko, Soedan en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) – processen gestart om hun diplomatieke relaties met Israël te normaliseren. Toen de zomer van 2023 ten einde liep, leek het erop dat het belangrijkste Arabische land dat Israël nog niet
erkende, Saudi-Arabië, klaar was om hetzelfde te doen.
De aanval van Hamas en de daaropvolgende verwoestende militaire operatie van Israël in Gaza hebben deze mars richting normalisatie stopgezet. Saudi-Arabië heeft verklaard dat het niet zal doorgaan met een normalisatieovereenkomst totdat Israël duidelijke stappen onderneemt om de oprichting van een Palestijnse staat te bevorderen. Jordanië riep zijn ambassadeur uit Israël terug in november 2023, en een gepland bezoek van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan Marokko eind 2023 ging niet door. Arabische leiders hebben met argusogen gekeken hoe hun burgers steeds vocaal tegen de oorlog in Gaza gekant zijn. In veel Arabische
landen zijn duizenden mensen gaan protesteren tegen de Israëlische oorlog en de humanitaire crisis die deze heeft veroorzaakt. Demonstranten in Jordanië en Marokko hebben opgeroepen tot het beëindigen van de vredesverdragen met Israël, waarbij ze hun frustratie uitten dat hun regeringen niet naar het volk luisteren.
7 oktober kan ook een keerpunt blijken te zijn voor de Verenigde Staten. Vanwege de oorlog in Gaza is de Arabische publieke opinie sterk tegen de voornaamste bondgenoot van Israël, de Verenigde Staten, gekant – een ontwikkeling die de Amerikaanse pogingen om de crisis in Gaza op te lossen, Iran in te dammen en de groeiende invloed van China in het Midden-Oosten tegen te gaan, kan belemmeren. Sinds 2006 heeft het non-partisan onderzoeksorganisatie Arab Barometer tweemaandelijkse nationaal representatieve opiniepeilingen uitgevoerd in 16 Arabische landen, waarbij de meningen van gewone burgers in een regio met weinig opiniepeilingen werden vastgelegd. Na de Amerikaanse invasie van Irak in 2003 bleken andere peilingen voortdurend dat weinig gewone Arabische burgers positieve opvattingen over de VS hadden. Maar in 2022 waren hun houdingen enigszins verbeterd, met ten minste een derde van de respondenten in bijna alle onderzochte landen die verklaarden dat ze “een zeer gunstige” of “enigszins gunstige” mening over de Verenigde Staten hadden.
Echter, peilingen die we in vijf landen in eind 2023 en begin 2024 hebben uitgevoerd, laten zien dat het aanzien van de VS onder Arabische burgers dramatisch is afgenomen. Een peiling in Tunesië, gedeeltelijk uitgevoerd voor en gedeeltelijk na 7 oktober, suggereerde sterk dat deze verschuiving plaatsvond als reactie op de gebeurtenissen in Gaza. Misschien nog verrassender was dat de peilingen ook duidelijk maakten dat het verlies van de VS het voordeel van China is geworden. Arabische burgers hebben in onze recente peilingen een warmere houding tegenover China aangenomen, waarmee een half decennium van afnemende steun voor China in de Arabische wereld werd teruggedraaid.
In de komende maanden en jaren zullen Amerikaanse leiders proberen het conflict in Gaza te beëindigen en onderhandelingen te starten om een permanente oplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict te bereiken. De VS willen ook de internationale economie beschermen door de Rode Zee te beschermen tegen aanvallen van Iraanse proxies en een regionale alliantie te smeden die Iraanse agressie inperkt en Chinese betrokkenheid in de regio beperkt. Om een van deze doelen te bereiken heeft Washington de partnerschap van Arabische staten nodig, iets wat moeilijker te verkrijgen zal zijn als de Arabische bevolking zo sceptisch blijft tegenover de Amerikaanse bedoelingen in het Midden-Oosten.
Amerikaanse analisten en politici impliceren vaak dat wat ze soms minachtend “de Arabische straat” noemen, van weinig belang zou moeten zijn voor het Amerikaanse buitenlands beleid. Omdat de meeste Arabische leiders autoritair zijn, zo luidt het argument, geven ze niet veel om de publieke opinie, en Amerikaanse beleidsmakers zouden daarom prioriteit moeten geven aan het maken van deals met machthebbers boven het winnen van de harten en geesten van Arabische burgers. In het algemeen is de notie dat Arabische leiders niet beperkt worden door de publieke opinie echter een mythe. De Arabische Lente opstanden hebben regeringen in vier landen omvergeworpen, en wijdverspreide protesten in 2019 leidden tot veranderingen in het leiderschap in vier andere Arabische landen. Ook autoritairen moeten rekening houden met de opvattingen van de mensen die ze regeren.
Arab Barometer-onderzoeken laten echter zien dat de groeiende scepsis van Arabieren over de rol van de VS in het Midden-Oosten niet onomkeerbaar is. Variaties in de opinie tussen bevolkingen in landen die de VS verschillend heeft behandeld, geven aan dat de VS de manier waarop het wordt waargenomen in de Arabische wereld kan veranderen door zijn beleid te veranderen. De peilingsresultaten suggereren ook specifieke verschuivingen in aanpak die waarschijnlijk de percepties van de Arabieren over de VS zouden verbeteren, inclusief het krachtiger aandringen op een staakt-het-vuren in Gaza, het verhogen van humanitaire hulp aan het gebied en de rest van de regio, en op de langere termijn het werken aan een tweestatenoplossing. Uiteindelijk moet de VS dezelfde zorg tonen voor het lijden van de Palestijnen als het doet voor dat van de Israëli’s om het vertrouwen van de Arabische burgers in het Midden-Oosten te winnen.
Onze recente peilingen laten zien hoe dramatisch de steun voor de VS is gedaald in de nasleep van de gebeurtenissen in Gaza. Hoewel sommigen Hamas’ aanvallen als terreurdaden zien, beschouwen de meeste Arabieren de Israëlische acties in Gaza als een vorm van terrorisme. In de enquêtes van Arab Barometer, uitgevoerd kort na 7 oktober, kozen veel respondenten ervoor om de situatie in Gaza te omschrijven als “genocide” in plaats van “oorlog” of “vijandelijkheden”.
Ondanks de beperkte materiële en retorische steun van China voor Gaza, is China de belangrijkste begunstigde van de algemene daling van de reputatie van de VS onder de Arabische bevolking. Waar de steun voor China in 2021-2022 daalde, is deze in onze recente enquêtes na 7 oktober weer gestegen. Respondenten gaven aan de voorkeur te geven aan China’s aanpak van regionale veiligheid boven die van de VS. Deze stijgende populariteit van China komt vooral voort uit ontevredenheid over de politiek van de VS en het Westen.
Uit de resultaten in landen zoals Marokko blijkt ook dat de mening van Arabieren over de VS kan veranderen op basis van specifiek beleid. In Marokko nam de positieve beoordeling van de VS zelfs toe tot 74%, voornamelijk vanwege de Amerikaanse steun voor de Marokkaanse soevereiniteit over de Westelijke Sahara. Dit staat in schril contrast met andere Arabische landen waar de steun voor de VS afnam.
De afgelopen gebeurtenissen hebben aangetoond dat het voor de VS van cruciaal belang is om concrete, pragmatische stappen te ondernemen richting een tweestatenoplossing om de regionale geloofwaardigheid te herstellen. Voor te lang hebben Arabieren de VS gezien als een land dat meer geïnteresseerd is in het veiligstellen van zijn eigen belangen en die van de geallieerde Arabische leiders dan in de belangen van gewone burgers.
De huidige situatie biedt de VS zowel gevaren als kansen. Door slim beleid en het aanpakken van de groeiende anti-Amerikanisme, kan de VS de leiding in het Midden-Oosten behouden en vitale relaties met Arabische staten versterken, terwijl het tegelijkertijd de invloed van concurrerende mogendheden zoals China beperkt.
