• dinsdag 27 September 2022
  • Het laatste nieuws uit Suriname

De Nederlandse opmars van ‘Wij Slaven van Suriname’

| de ware tijd | Door: Redactie

‘Schitterend, beeldend, bijna een filmscène’

Anton de Kom en zijn iconische boek ‘Wij Slaven van Suriname’ hebben de afgelopen jaren veel aandacht gekregen in Nederland. De promotie van de herdruk van het boek heeft daarbij een grote rol gespeeld. Samenhangend met de brede antiracismebeweging en de toenemende aandacht voor het eigen koloniale verleden in Nederland heeft gemaakt dat het boek aan een gestage opmars begon.

Tekst Edwien BodjieBeeld Liang de Beer/dWT archief

De Kom verhaalt over slavernij zoals de titel belooft: beeldend en filmisch. ‘Wij Slaven van Suriname’ sprak zodanig letterlijk tot de verbeelding dat het in 2019 werd opgenomen in de Canon

van Nederland. Die geldt als leidraadvoor het geschiedenisonderwijs in Nederland. Het slavernijverleden is hierin relatief nog altijd een voetnoot. Het jaar daarna riep de Nederlandse radiozender NPO 1 het uit tot non-fictieboek van het jaar.

‘Wij Slaven van Suriname’ sprak ook tot de verbeelding van de Nederlandse schrijver en historicus Liang de Beer, met Chinees-Indische roots. Zij haalt inspiratie uit de persoon De Kom en zijn werk om haar eigen familiegeschiedenis te vertellen. Want net als Suriname is Indonesië ook een kolonie geweest van Nederland. In 2021 hield de Anton de Kom Stichting een schrijfwedstrijd over De Koms gedachtegoed. De Beer werd met haar essay ‘Hoe de kolonie doorwerkt in een familie’ tot winnaar uitgeroepen, samen met Rudya Melim die een spoken word heeft geschreven.

“De Kom geeft de identiteit terug van deze tot slaaf gemaakten door hen bij naam te noemen. Niet alleen de identiteit, maar zeker ook hun waardigheid wordt teruggeven”

In haar essay betoogt De Beer hoe de kolonie doorwerkt in een familie. “De manier hoe De Kom de geschiedenis met zich meedraagt, hoe Suriname de geschiedenis met zich meedraagt. Dat maakt dus dat de geschiedenis niet voorbij is; voor Suriname niet, voor Anton de Kom niet”, licht zij toe.

Haar winnende essay is opgenomen in de verhalenbundel over De Kom, genaamd ‘Antonlogie’. Hiermee heeft De Beer veel media-aandacht getrokken in Nederland. Met name Frits Spits, een vermaarde radiopresentator, nodigde haar uit in zijn veelbeluisterde radioprogramma ‘De Taalstaat’ waar er uitgebreid is gesproken over De Kom en zijn ‘Wij Slaven van Suriname’.

‘Groot schrijver’

Spits wordt gezien als de beste radiomaker van Nederland. Door een vakjury van de Varagids is hij in 2020 uitgeroepen tot belangrijkste radiomaker van de eeuw. De jury noemt Spits “één van de allerbeste sfeermakers en verhalenvertellers op de radio, hij is gemaakt voor de radio”.

Spits stond samen met De Beer stil bij voornamelijk het taalgebruik van De Kom. Hij noemt hem “een groot schrijver” en ‘Wij Slaven van Suriname’ zelfs een “taalschat”. “Hij heeft heel goed nagedacht over hoe hij de lezers kon betrekken bij die afschuwelijke misdaad die is gepleegd door de kolonisator, onze voorvaderen”,zei Spits. “Erg afschuwelijk”, noemde hij de gebeurtenissen door De Kom beschreven.

De twee bespraken een fragment uit het boek waarin De Kom schrijft over een expeditieleider die in het jaar 1711 marrons wil bevechten aan de Boven-Suriname. De Kom noemt de slachtoffers bij naam. “Het noemen van slachtoffers bij naam is belangrijk”, zegt De Beer, die vertelt waarom zij dat bijzonder vindt. “Daarmee doet de schrijver verschillende dingen. Hij geeft de identiteit terug van deze tot slaaf gemaakten door hen bij naam te noemen, niet alleen de identiteit, maar zeker ook hun waardigheid wordt teruggeven. Zowel de namen van de verzetshelden van de marrons als van andere individuele tot slaaf gemaakten worden genoemd.”

‘Mediatraining 1.0’

In een mooie zin heeft De Kom het over twee marronvrouwen die worden gepakt en gruwelijk aan hun einde komen. “Hij noemt ze en zegt: ‘Dappere Seri, dappere Flora, wij zullen uw naam en eerbied gedenken’.” leest De Beer voor.

Behalve de waardigheid, identiteit en gezicht geeft De Kom volgens haar tegelijkertijd een ‘mediatraining 1.0’, waarbij er wordt aangegeven dat als je mensen bij naam noemt, het de lezer nog meer raakt. “En dat doet dit boek met mij.”

Daarom beveelt De Beer aan om het boek elk jaar opnieuw te lezen omdat het elke keer weer “iets anders” met je doet. De Kom richtte zich niet alleen tot het Surinaamse publiek maar ook tot de Nederlandse lezer in de jaren dertig van de vorige eeuw. Hij zegt: “U denkt hierover na, kijk hiernaar.”

De Beer voelt zich vereerd om te hebben mogen praten in ‘De Taalstaat’. “Ja, Frits is een icoon die al decennialang radio maakt. Dat ik in zijn programma mocht zijn is voor mij een enorme eer.” Over de taal van De Kom zegt zij het volgende: “Schitterend, het is literair, beeldend; het is bijna een filmscène. Sommige fragmenten uit zijn boek hebben alles, een prachtige taal en een beeldend taalgebruik.”

In het Nederlandse dagblad de Volkskrant verscheen in de week van Ketikoti een stuk van Antoinette Maas uit Dongen, waarbij ze zegt ervan overtuigd te zijn dat na het lezen van ‘Wij Slaven van Suriname’ iedereen zal vinden dat de viering van de afschaffing van de slavernij, net als Bevrijdingsdag, een vrije dag moet zijn. De Beer ondersteunt dit statement “van harte”.

Politieke aandacht

De Kom heeft gestreden voor vrijheid, maar ook voor onafhankelijkheid. In 1975, dertig jaar na zijn dood, werd Suriname onafhankelijk van Nederland. Het land herdenkt dit jaar dus 47 jaar staatkundige onafhankelijkheid. En dat is 77 jaar na de dood van “Papa de Kom”, zoals hij door velen van zijn Surinaamse aanhangers werd genoemd vanwege de strijd tegen ongelijkheid, racisme en uitbuiting.

‘Wij Slaven van Suriname’ kwam in 1943 uit, een jaar nadat hij verbannen werd uit Suriname omdat er te veel spanningen waren vanwege zijn gevangenneming door de koloniale overheid. Vorig jaar werd zijn naam in ere hersteld door middel van een motie die werd aangenomen door de Tweede Kamer, het Nederlandse parlement.

De aandacht die De Kom en ‘zijn boek’ krijgen breidt zich nog steeds verder uit. Zo heeft het Nederlandse Openluchtmuseum dit jaar een tentoonstelling genaamd ‘Anton De Kom – schrijver, strijder, wegbereider’. Recentelijk werd bekend dat de politieke partijen D66, GroenLinks en Bij1 een zaal in het Tweede Kamergebouw willen vernoemen naar Cornelis Gerhard Anton De Kom, zoals hij officieel heette. Aan de opmars lijkt vooralsnog geen einde te komen.

| de ware tijd | Door: Redactie